Popularny wśród publicystów podział ekonomistów na prawicowych czy lewicowych, etatystycznych, socjalistycznych versus liberalnych i neoliberalnych trudno wprost przyłożyć do złożonej materii współczesnej ekonomii. Ślady tradycyjnych szkół ekonomicznych – klasycznej, neoklasycznej, marksistowskiej, keynsowskiej czy neomarksistowskiej, smithowskiej czy friedmanowskiej – oczywiście odnajdziemy w sporach mikro- i makroekonomistów, ale sami uczeni bronią się przed ideowym metkowaniem. Wolą precyzyjne podziały w zależności od wąskich dyscyplin ekonomicznych oraz zastosowania jednej z czterech metod badawczych.
Metody badawcze dzielą się na:
1. matematyczne
Modele i zachowania ekonomiczne badane są tu przy użyciu wzorów i metod matematycznych. Pozwala to na formułowanie relacji między wieloma przypadkowymi zjawiskami a stałymi efektami ekonomicznymi.
2. ekonometryczne
Do analizowania i prezentowania zasad funkcjonowania gospodarki stosuje się metody ilościowe i statystyczne.
3. eksperymentalne
Znane w naukach społecznych techniki eksperymentalne wykorzystywane są do potwierdzania teorii ekonomicznych i mechanizmów rynkowych. W celu przetestowania ludzkich zachowań stosowane są bodźce zarówno finansowe, jak i społeczne. I podobnie jak w socjologii czy psychologii stosuje się i laboratoryjne, i otwarte eksperymenty
4. księgowe, obliczeniowe (accounting)
To sztuka prezentowania danych finansowych określonego podmiotu gospodarczego na potrzeby bezpośrednich użytkowników- ekonomistów, administracji państwowej, menedżerów spółek, akcjonariuszy. Prezentacja sprawozdań jest ściśle porządkowana. Ciało, które reguluje zasady rachunkowości finansowej, nazywa się Generally Accepted Accounting Principles lub GAA.
Największe osiągnięcia współczesnej ekonomii powstają na styku różnych metod analizy – dedukcji i indukcji, kiedy np. analiza dowiedziona wzorami matematycznymi znajduje potwierdzenie w innych technikach poznawczych: w statystyce, opisie zachowań historycznych, badaniach eksperymentalnych. Najlepszym dowodem może być nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii w 2009 r. dla Elinor Ostrom za analizę ekonomiczną systemu zarządzania lokalnymi wspólnotami. Uczona wykorzystała nie tylko kombinację metod eksperymentalnej i ekonometrycznej, ale również łączyła nauki ekonomiczne z socjologią i politologią.
Każda z metod badawczych może być zastosowana w jednej z dwóch podstawowych dziedzin ekonomii:
1. mikroekonomii
Zajmuje się analizowaniem zachowań rynkowych. Cena i wartość są tu kluczem do zrozumienia zachowań ekonomicznych. Zarówno wielkich korporacji, jak małych firm czy nawet gospodarstw domowych.
Częścią mikroekonomii jest ekonomia behawioralna, wykorzystująca nauki społeczne, w tym psychologię, do zrozumienia mechanizmów ekonomicznych, jakie wpływają na decyzje jednostek czy całych społeczeństw.
2. makroekonomii i ekonomii monetarnej
Analizuje sumę aktywności gospodarczych dla zrozumienia zachowań ekonomicznych. Dla przykładu: sprawdza, czy agregowana wartość produktów konsumowanych przez firmy i gospodarstwa domowe jest równa wartości wyprodukowanych dóbr, a jeżeli pojawiają się niezgodności, to szuka i definiuje przyczyny.
Częścią makroekonomii jest ekonomia wzrostu, uwzględniająca znaczenie pieniądza, stóp procentowych i całego systemu cen w określaniu poziomu zatrudnienia, bezrobocia i trendów przemian gospodarczych.
Zarówno makro-, jak i mikroekonomia dzielą są na specjalistyczne subdyscypliny ekonomiczne. Zależnie od przyjmowanej klasyfikacji może być ich od kilku do blisko stu.
Obecnie na świecie przyjmuje się dwie główne klasyfikacje:
1. JEL – od „Journal of Economic Literature”; wyróżnia 20 subdyscyplin
2. NEP – od New Economics Papers, uwzględnia wszystkie prace naukowe przesłane do publikacji w podziale na 86 subdyscyplin.
Dwie wspomniane klasyfikacje stanowią podstawę do tworzenia rankingów uczelni i instytucji naukowych, zajmujących się ekonomią, oraz samych ekonomistów.
W najbardziej prestiżowym rankingu naukowym brane są pod uwagę przede wszystkim publikacje naukowe.
W 2009 roku skatalogowanych zostało 878 635 dokumentów naukowych i opublikowanych już prac badawczych w czasopismach, uznanych przez RePEc czyli Research Papers in Economics. Klasyfikacja bierze pod uwagę 69 państw na całym świecie, w tym Polskę.
Baza publikacji RePEc stanowi również podstawę do rankingu CitEc, czyli Citations in Economics, cytowalności (liczby cytowań). W bazie tekstów umieszczonych w RePEc, czyli w pracach zgłoszonych, opublikowanych, wydrukowanych książkach lub choćby rozdziałach w publikacjach zbiorowych, sprawdza się liczbę cytowań z podziałem na autorów i instytucje.
Z zestawienia tych trzech indeksów: RePEc, CitEc, NEP i przy użyciu odpowiednich wag powstał system IDEAS – ranking najwyżej notowanych ekonomistów i instytucji naukowych.