Autor: Wojciech Mroczek

Ekspert ekonomiczny w Departamencie Statystyki NBP.

Brexit nie zakłóci handlu między Irlandią Północną a Irlandią

Obroty towarowe między Irlandią Północną a Irlandią w dalszym ciągu odbywają się na dotychczasowych zasadach. Utrzymanie unijnych regulacji w handlu Irlandii Północnej ma przyczyniać się do dalszego rozwoju współpracy między Północą a Południem, będąc jednocześnie gwarantem bezpieczeństwa na wyspie.

Irlandia Północna jest najmniejszą gospodarką Zjednoczonego Królestwa. W 2018 r. przypadało na nią zaledwie 2,2 proc. produktu krajowego brutto Wielkiej Brytanii. Jednocześnie jest to jedna ze słabiej rozwiniętych części Królestwa. Chociaż w chwili podziału Irlandii w 1922 roku, część która pozostała w Wielkiej Brytanii obejmowała zdecydowaną większość przemysłu irlandzkiego, to obecnie dziedzictwo dziewiętnastowiecznej industrializacji ciąży na rozwoju gospodarczym kraju. Struktura gospodarki sprawia, że wydajność pracy jest tu o 17 proc. niższa w porównaniu ze średnią dla Wielkiej Brytanii. Różnice w poziomie rozwoju gospodarczego odzwierciedla także niższy poziom PKB per capita. W 2018 r. wartość PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Irlandii Północnej. wyniosła 25,2 tys. funtów (nieco niższy poziom notowała Walia), co stanowiło 78 proc. średniego poziomu w Wielkiej Brytanii. W ostatniej dekadzie silnie pogłębiła się dysproporcja PKB per capita w porównaniu z szybko rosnącą gospodarką Republiki Irlandii.

Peryferyjne położenie wpływa na strukturę handlu

Wpływ referendum ws. brexitu na lokalny rynek pracy w Wielkiej Brytanii

Także obroty handlowe Irlandii Północnej stanowią tylko niewielką część handlu Zjednoczonego Królestwa. W 2019 r. wartość obrotów handlowych Irlandii Północnej według danych HM Revenue & Customs (HMRC) wyniosła 9,2 mld funtów w eksporcie i 8,1 mld funtów w imporcie. Stanowiło to odpowiednio 2,6 proc. i 1,7 proc. wartości handlu zagranicznego Wielkiej Brytanii. Irlandia Północna, inaczej niż cała Wielka Brytania, utrzymuje dodatnie saldo w handlu towarami. W 2019 r. wyniosło ono 1,2 mld funtów.

O różnicach w strukturze sektorowej północnoirlandzkiej gospodarki w porównaniu z pozostałymi częściami Zjednoczonego Królestwa może świadczyć także wyraźnie mniejsze znaczenie usług. W 2018 r. obejmowały one jedynie 22 proc. eksportu Irlandii Północnej. Peryferyjne położenie Irlandii Północnej względem innych części Wielkiej Brytanii oraz granica lądowa w dużym stopniu warunkują powiązania zewnętrzne. W 2018 r. północnoirlandzki eksport był większy w porównaniu ze sprzedażą towarów do Wielkiej Brytanii o 0,6 mld funtów.

W handlu zagranicznym Irlandii Północnej większe znaczenie mają małe firmy.

Regionalne dane handlu zagranicznego Wielkiej Brytanii wskazują, że pomimo relatywnie niewielkich obrotów, w Irlandii Północnej działa więcej firm zajmujących się handlem zagranicznym niż w Walii i podobna liczba jak w Szkocji, na którą przypada jednak znacznie większa część handlu Królestwa. Oznacza to, że w handlu zagranicznym Irlandii Północnej większe znaczenie mają małe firmy. Według szacunków HMRC w 2019 r. w Irlandii Północnej było prawie 9 tys. eksporterów i 15,6 tys. importerów. Średnio na jedną firmę w Irlandii Północnej przypadło 1,0 mln funtów eksportu (podczas gdy w Wielkiej Brytanii jest to średnio 2,2 mln funtów). Jest to zdecydowanie najmniej spośród czterech krajów Zjednoczonego Królestwa (największa wartość eksportu w przeliczeniu na jedną firmę przypadała w Szkocji – 3,7 mln funtów).

Koncentracja geograficzna i produktowa handlu Irlandii Północnej

O dużo większym znaczeniu handlu z Unią w Irlandii Północnej w porównaniu z pozostałymi częściami Wielkiej Brytanii świadczy udział UE w transakcjach lokalnych przedsiębiorstw. W 2019 r. 95 proc. północnoirlandzkich eksporterów i 94 proc. importerów prowadziło handel z Unią Europejską. Podczas gdy w pozostałych częściach Zjednoczonego Królestwa było to odpowiednio 75 proc. i 66 proc. Jednocześnie z krajami spoza Unii Europejskiej transakcje prowadziło niespełna 20 proc. północnoirlandzkich eksporterów i importerów (w pozostałych częściach Wielkiej Brytanii – 52 proc.). Mimo perspektywy brexitu liczba firm z Irlandii Północnej zaangażowanych w handel z Unią Europejską zwiększała się w latach 2016-2019.

W porównaniu z Wielką Brytanią handel zagraniczny Irlandii Północnej wyróżnia duża koncentracja geograficzna i produktowa. Zdecydowanie najważniejszym partnerem handlowym jest Republika Irlandii. Wartość handlu między oboma częściami Irlandii wyniosła w 2019 r. 3,2 mld funtów w eksporcie i 2,3 mld funtów w imporcie. Oznacza to, że na Republikę Irlandii przypadało 35 proc. eksportu i 30 proc. importu Irlandii Północnej. Ze względu na tak duży udział sąsiada z wyspy w północnoirlandzkim eksporcie i imporcie, obroty z Unią Europejską mają dla miejscowych przedsiębiorstw zdecydowanie większe znaczenie niż w pozostałych krajach Zjednoczonego Królestwa. W 2019 r. na kraje UE przypadało 59 proc. północno-irlandzkiego eksportu i 67 proc. importu.

Druga istotna różnica w handlu Irlandii Północnej w porównaniu z Wielką Brytanią to duży udział produktów rolno-spożywczych zarówno w eksporcie, jak i w imporcie. W 2019 r. na produkty klasyfikowane jako żywność i zwierzęta oraz napoje i tytoń (sekcje 0 i 1 klasyfikacji SITC) przypadało 20 proc. północnoirlandzkiego handlu, tj. ponad trzykrotnie więcej niż średnio w Wielkiej Brytanii. Wymiana produktami rolnymi rozwija się przede wszystkim w oparciu o transakcje między obiema częściami wyspy. W ostatnich latach produkty rolne stanowiły ok. 40 proc. obrotów między północą a południem Irlandii. Z drugiej strony ponad 60 proc. północnoirlandzkiego eksportu i importu tej kategorii przypadało na Republikę Irlandii.

Egzystencja wielu małych firm irlandzkich, w tym przede wszystkim z branży rolno-spożywczej, uwarunkowana jest handlem między obiema częściami wyspy.

Swobodny przepływ towarów przez granicę irlandzko-irlandzką stanowi istotny czynnik rozwoju handlu pomiędzy obiema częściami wyspy. Zgodnie z szacunkami Northern Ireland Statistics and Research Agency (NISRA) prawie 75 proc. eksportu Irlandii Północnej do Irlandii przypada na firmy zatrudniające do 49 pracowników. Oznacza to, że egzystencja wielu małych firm, w tym przede wszystkim z branży rolno-spożywczej, uwarunkowana jest handlem między obiema częściami wyspy. Szczególnym przykładem jest produkcja wyrobów mleczarskich. Mleko, które w tym przypadku stanowi produkt pośredni, transportowane jest przez granicę w obie strony w dużych ilościach. Analizy NISRA wskazują, że około 40 proc. handlu między obydwiema częściami wyspy stanowią właśnie dobra pośrednie.

Historycznie wysoka nadwyżka w handlu zagranicznym Polski

Na kluczowe znaczenie Irlandii w handlu Irlandii Północnej wskazuje fakt, że spośród 63 grup towarowych (działów klasyfikacji SITC w sekcjach 0-8) według których udostępniane są dane, Republika Irlandii była w 2019 r. najważniejszym kierunkiem eksportu aż w czterdziestu siedmiu kategoriach. Największe znaczenie Republika ma jako kierunek eksportu produktów rolnych. Republika Irlandii jest także najważniejszym kierunkiem importu w przypadku 32 kategorii. Dodatkowy impuls do wzrostu wymiany handlowej między północą a południem wyspy stanowi wysoka dynamika wzrostu gospodarczego w Republice Irlandii.

Natomiast najmniejszy udział Irlandia ma w handlu w kategorii obejmującej maszyny i środki transportu (SITC 7). Struktura geograficzna eksportu oraz importu tej kategorii wskazuje na bardzo rozbudowane globalne powiązania największych północnoirlandzkich przedsiębiorstw. Obejmuje ona 37 proc. eksportu i 25 proc. importu. Największą grupą są tzw. pozostałe urządzenia transportowe, na które przypada 10 proc. eksportu Irlandii Północnej. Wynika to z lokalizacji w tej części wyspy licznych przedsiębiorstw zajmujących się produkcją części lotniczych i wyposażenia samolotów pasażerskich. W tym przypadku najważniejszymi kierunkami północnoirlandzkiego eksportu są Kanada (57 proc. w 2019 r.) i Stany Zjednoczone (12 proc.).

Specjalne regulacje po brexicie

Wpływ lockdownu na wyniki gospodarcze Wielkiej Brytanii

Ze względu na wspomnianą charakterystykę gospodarki Irlandii Północnej wszystkie analizy dotyczące skutków wystąpienia Wielkiej Brytanii z UE wskazywały, że właśnie ta część Zjednoczonego Królestwa będzie szczególnie narażona na negatywne konsekwencje brexitu. Z tego względu już na początku 2020 r. Bruksela i Londyn uzgodniły specjalne rozwiązanie dla Irlandii Północnej w celu zminimalizowania negatywnych skutków, tzw. protokół irlandzki.

Najważniejsze postanowienie dotyczy utrzymania swobodnego przepływu towarów i osób przez granicę lądową między obiema częściami Irlandii. W Irlandii Północnej także po brexicie będzie obowiązywała część przepisów UE dotyczących handlu towarami, a unijny kodeks celny będzie miał zastosowanie do wszystkich towarów importowanych do Irlandii Północnej. Pozwala to na uniknięcie odpraw i kontroli celnych na wyspie Irlandii. Z kolei towary importowane do Irlandii Północnej z pozostałej części Zjednoczonego Królestwa będą poddawane koniecznym odprawom i kontrolom celnym, m.in. w punktach kontroli granicznej, w celu prowadzenia niezbędnych kontroli sanitarnych i fitosanitarnych. Upraszczając oznacza to, że 1 stycznia 2021 r. granica celna Wielkiej Brytanii została przesunięta z granicy z Republiką Irlandii na Morze Irlandzkie.

Spośród krajów Unii Europejskiej protokół Irlandzki z oczywistych względów będzie miał największe znaczenie dla eksporterów i importerów z Republiki Irlandii. Według danych HMRC w 2019 r. na Irlandię Północną przypadało 17 proc. eksportu i 15 proc. importu Republiki Irlandii do Wielkiej Brytanii. Dla pozostałych krajów UE obroty z Irlandią Północną mają zdecydowanie mniejsze znaczenie – średnio 1,1 proc. eksportu i 1,5 proc. importu do i ze Zjednoczonego Królestwa. W przypadku Polski jest to odpowiednio 1,0 proc. i 1,9 proc.

Pod względem wartości obrotów Polska była 12. największym dostawcą towarów na północnoirlandzki rynek i jednocześnie 14. odbiorcą towarów pochodzących z Irlandii Północnej.

Według szacunków HMRC wartość eksportu z Polski do Irlandii Północnej w 2019 wyniosła 109,9 mln funtów, a importu – 99,1 mln funtów. Oznacza to, że pod względem wartości obrotów Polska była 12. największym dostawcą towarów na północnoirlandzki rynek i jednocześnie 14. odbiorcą towarów pochodzących z Irlandii Północnej. Najważniejszą grupą w eksporcie z Polski są mięso i przetwory mięsne (SITC 01), na które przypadało 35 proc. całego eksportu do Irlandii Północnej. W 2019 r. Polska była trzecim największym dostawcą produktów klasyfikowanych w tej grupie (po Irlandii i Holandii). Łącznie na produkty rolno-spożywcze przypadało 42 proc. eksportu. Drugą najważniejszą grupą w polskim eksporcie jest odzież (SITC 84), która obejmuje blisko 10 proc. sprzedaży do Irlandii Północnej.

Z kolei import z Irlandii Północnej skoncentrowany jest przede wszystkim w kategorii obejmującej maszyny i sprzęt transportowy, na którą przypada 70 proc. dostaw z tej części Zjednoczonego Królestwa. Północnoirlandzkie przedsiębiorstwa dostarczają do Polski przede wszystkim maszyny wyspecjalizowane do poszczególnych zastosowań przemysłowych (SITC 72), maszyny i urządzenia ogólnego zastosowania (SITC 74) oraz maszyny i urządzenia do wytwarzania energii (SITC 71). W tych dwóch ostatnich grupach Polska była w 2019 r. szóstym najważniejszym kierunkiem północnoirlandzkiego eksportu.

 

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

Trudny rozwód z Europą

Kategoria: Trendy gospodarcze
Rynki finansowe zareagowały pozytywnie na zawartą 17 października 2019 r. w Brukseli umowę między rządem Borisa Johnsona a Unią Europejską. Zmniejsza to ryzyko destrukcyjnego brexitu bez umowy. We wtorek 22 października brytyjska Izba Gmin poparła umowę, jednak odrzuciła szybki harmonogram prac nad ustawą.
Trudny rozwód z Europą

Silna integracja Białorusi z gospodarką rosyjską

Kategoria: Analizy
Dominacja Rosji znajduje odzwierciedlenie nie tylko w wysokim udziale w białoruskim handlu, ale również dużej rosyjskiej wartości dodanej w eksporcie Białorusi do innych krajów. Znaczenie rynku UE jest natomiast niewielkie.
Silna integracja Białorusi z gospodarką rosyjską

Nadwyżka w handlu zagranicznym Polski, ale w tle spowolnienie

Kategoria: Analizy
Wyniki polskiego handlu zagranicznego w 2019 r. wskazują na znaczną poprawę salda obrotów. Dynamika eksportu obniżyła się relatywnie niewiele, biorąc pod uwagę skalę spowolnienia handlu światowego. Natomiast wyraźnie osłabła dynamika importu, mimo że Polska odnotowała jeden z najwyższych wzrostów gospodarczych w Europie.
Nadwyżka w handlu zagranicznym Polski, ale w tle spowolnienie