Autor: Leon Podkaminer

Profesor ekonomii, pracownik naukowy Wiedeńskiego Instytutu Międzynarodowych Porównań Gospodarczych

Doktryna “Ricardian Equivalence” nie ma oparcia w faktach

Pandemia COVID-19 skłania wiele krajów do wdrażania masywnych programów fiskalnych, których celem ma być ograniczanie głębokości recesji. W międzyczasie krytycy tych programów nawiązują, mniej lub bardziej świadomie, do tzw. Doktryny Równoważności Ricardiańskiej (Ricardian Equivalence Doctrine). W myśl tej doktryny deficyty fiskalne nie mogą spełniać pokładanych w nich nadziei.
Doktryna “Ricardian Equivalence” nie ma oparcia w faktach

Doktryna ta głosi, że deficyty są neutralizowane nieomal natychmiast przez zmniejszone wydatki sektora prywatnego. Zakłada się bowiem, że sektor prywatny „racjonalnie oczekuje”, że obecne deficyty fiskalne będą musiały być w przyszłości sfinansowane przez zwiększone opodatkowanie sektora prywatnego. Z tego względu racjonalny sektor prywatny już zawczasu ma oto ograniczać bieżące wydatki – gromadząc pieniądze na pokrycie owych zwiększonych podatków. Ograniczanie wydatków prywatnych więc pozbawia sensu zwiększanie wydatków publicznych.

W jaki sposób sektor prywatny miałby dojść do przekonania, że obecny deficyt fiskalny jest równoznaczny z wyższymi podatkami w przyszłości? Można domniemywać, że do przekonania takiego prowadzi doświadczenie praktyczne. Jeśli doświadczenie praktyczne miałoby dowodzić, że nie ma czegoś takiego jak „free lunch”, to powinno być prawdą, że za rosnącym długiem publicznym nieuchronnie podąża rosnący ciężar opodatkowania sektora prywatnego.

Czy tak jest rzeczywiście? Wcale nie, jak dowodzi tego załączony wykres, na którym ukazane są długookresowe trajektorie długu publicznego i dochodów sektora publicznego (w lwiej części składającego się z podatków) dla dwu krajów: USA i Japonii. Jak widać, dochody sektora publicznego są praktycznie stałą frakcją PKB dla całego rozważanego okresu. Ciężar opodatkowania dochodów sektora prywatnego jest w istocie niezmienny. Ale w tym samym czasie długi publiczne narastały niezwykle dynamicznie (co świadczy o permanencji polityki stymulowania popytu poprzez deficyty finansów publicznych). Podobnie mają się sprawy dla innych krajów OECD (dla których jednak dostępne szeregi statystyczne są z reguły dużo krótsze).

Deficyt budżetowy służy sektorowi prywatnemu

Wniosek jaki tu należy wyciągnąć jest taki, że możemy oczekiwać, że sektor prywatny uczący się przez obserwację rzeczywistości (raczej niż z podręczników celebrujących opinie dawno zmarłych myślicieli) będzie świadom tego, że bieżące deficyty fiskalne wcale nie prowadzą do zwiększonego opodatkowania w (przewidywalnej) przyszłości. Innymi słowy, nie należy się obawiać tego, że zwiększone bieżące wydatki publiczne zmniejszą bieżące wydatki prywatne. Powinniśmy oczekiwać, że – przeciwnie – zwiększone wydatki publiczne pobudzą też większe wydatki prywatne.

Więcej o doktrynie: Abel A.B. (2008) Ricardian Equivalence Theorem. In: Palgrave Macmillan (eds.) The New Palgrave Dictionary of Economics. Palgrave Macmillan, London 

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

Deficyt budżetowy służy sektorowi prywatnemu

Kategoria: Analizy
Musi zdumiewać, że osiąganie nadwyżek sektora publicznego bywa uważane za konieczny warunek „zdrowego” rozwoju sektora prywatnego. Nadwyżka budżetowa to przecież de facto konfiskata zasobów prywatnych.
Deficyt budżetowy służy sektorowi prywatnemu

Powracające kłopoty fiskalne

Kategoria: Analizy
Dobra koniunktura międzynarodowa pozwoliła utrzymać przez kilka lat silny wzrost gospodarczy w Polsce. Dzięki temu poprawiła się też sytuacja finansów publicznych. Spowolnienie, które nas czeka w najbliższych miesiącach oraz konieczność zwiększenia wydatków dla wsparcia zamrożonej gospodarki pogorszą sytuację budżetu.
Powracające kłopoty fiskalne

Nowoczesna teoria monetarna i wyzwania jej realizacji: przypadek Japonii

Kategoria: Trendy gospodarcze
Nowoczesna teoria monetarna zyskała ostatnio na znaczeniu na fali wątpliwości co do skuteczności polityki pieniężnej w rozwiązywaniu problemów gospodarczych. Jakie są implikacje zastosowania zaleceń tej teorii oraz wyzwania, jakie stawia ona przed Japonią – gospodarką, która – zdaniem niektórych – już wdrożyła tę politykę.
Nowoczesna teoria monetarna i wyzwania jej realizacji: przypadek Japonii