Autor: Ewa Radomska

Adiunkt w Katedrze Ekonomii i Polityki Gospodarczej Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie

Najbardziej ucierpiał światowy handel usługami – krajobraz po bitwie

Pandemia zdecydowanie silniej dotknęła światowy handel usługami, szczególnie sektory wymagające bliskiej fizycznej odległości. Zyskały natomiast najbardziej usługi komputerowe i finansowe. Krajem, który notuje najlepsze wyniki w handlu są obecnie Chiny.

Światowa Organizacja Handlu (WTO), w swoim corocznym raporcie „World Trade Statistical Review” opublikowanym 30 lipca 2021 r. przedstawia główne trendy w handlu towarami i usługami na świecie w roku pandemicznym. Raport został opracowany we współpracy z Konferencją Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) i Międzynarodowym Centrum Handlu (ITC) i Wydziałem Statystycznym ONZ.

We wstępie do publikacji dyrektor generalna WTO, Nigeryjka Ngozi Okonjo-Iweala oceniła, że pandemia COVID-19 miała niszczące konsekwencje na całym świecie. Miliony ludzi straciły życie, a duża część światowej populacji, szczególnie w krajach rozwijających się i najsłabiej rozwiniętych, pozostaje nieszczepiona. Brak sprawiedliwego, szybkiego dostępu do szczepionek przeciw COVID-19 jest istotną barierą ożywienia handlu międzynarodowego. Spowolnienie gospodarcze zakłóciło źródła utrzymania ludzi i funkcjonowanie przedsiębiorstw. Wzrasta skrajne ubóstwo i głód, a zatrudnienie jest znacznie poniżej poziomu sprzed kryzysu.

Wartość światowego handlu towarami i usługami wyniosła 22 bln dol. w 2020 r., co oznacza 12 proc. spadek w porównaniu do 2019 r. Wartość światowego eksportu towarów spadła o 7,7 proc., podczas gdy eksport usług skurczył się o 21 proc., przy czym najpoważniejsze skutki pandemii były odczuwalne w drugim kwartale ubiegłego roku (spadek eksportu towarów o 23 proc., a usług o 30 proc.). W miarę dostosowywania się przedsiębiorstw do nowych warunków pracy i wprowadzania szczepionek przeciw COVID-19, handel towarami (głównie produktami przemysłowymi) zaczął się ożywiać w czwartym kwartale 2020 r., ale z dużymi różnicami między regionami i sektorami.

Chiny umocniły swoją pozycję eksportera

Najbardziej dotkliwy spadek wartości handlu towarami w 2020 r. wystąpił na Bliskim Wschodzie (-22 proc.), w Afryce (-16 proc.), Wspólnocie Niepodległych Państw (-14,9 proc.), Ameryce Środkowej i Południowej (-9,8 proc.), następnie w Ameryce Północnej (-9,8 proc.) i Europie (-6,6 proc.). W porównaniu do innych regionów, Azja ze swoim rygorystycznym podejściem do zarządzania kryzysem i rolą jako globalnego dostawcy dóbr konsumpcyjnych i produktów medycznych, w najmniejszym stopniu odczuła spadek zarówno wartości, jak i wolumenu handlu towarami (odpowiednio -4,0 proc. i -0,5 proc.).

Chiny odnotowały najlepsze wyniki: wzrost eksportu, nieznaczny spadek importu, utrzymanie dodatniego salda bilansu handlowego. Wyeksportowały towary o wartości ok. 2,6 mld dol., co dało im 14,7 proc. udział w eksporcie ogółem. Jako jedyne spośród analizowanych krajów odnotowały wzrost eksportu w stosunku do 2019 r. (oprócz Hongkongu, ale to de facto reeksport produktów wytworzonych w Chinach).

Pandemia umocniła Chiny

Wśród najważniejszych gospodarek świata – największy spadek eksportu odnotowały: Francja (-14 proc.), Stany Zjednoczone (-13 proc.), Japonia (-9 proc.). Największy spadek importu wystąpił w: Japonii (-12 proc.), Korei Południowej i Belgii (po – 11 proc.), Holandii (-9 proc.). Szczególnie niekorzystna sytuacja w bilansie handlowym (dotyczy towarów) wystąpiła w Stanach Zjednoczonych i Francji (pogłębienie ujemnego salda).

Dobre wyniki eksportu Polski

Wśród krajów Grupy Wyszehradzkiej, Polska zajęła najwyższe pozycje, zarówno w eksporcie, jak i w imporcie (odpowiednio 22 i 20 miejsce). Najwyższa była również wartość eksportu i importu towarami oraz udziały w eksporcie i imporcie ogółem. Jako jedyny kraj z Grupy, Polska odnotowała wzrost eksportu towarami w stosunku do 2019 r.

Na 50 analizowanych pod względem handlu towarami krajów, największe spadki eksportu towarów w 2020 r. w stosunku do 2019 r. odnotowały: Arabia Saudyjska (-34 proc.), Katar (-30 proc.), Zjednoczone Emiraty Arabskie, Federacja Rosyjska (po -21 proc.), Kazachstan (-19 proc.), Norwegia (-18 proc.), Iran (-17 proc.). W imporcie: Indie, Filipiny (po -23 proc.), Republika Południowej Afryki (-22 proc.), Indonezja (-17 proc.), Zjednoczone Emiraty Arabskie, Meksyk (po -16 proc.).

Polska największym eksporterem baterii samochodowych w UE

Wysoka dynamika w handlu produktami ochrony osobistej

Największy spadek eksportu ogółem dotknął paliwa i produkty górnicze (-23,9 proc.) ze względu na duży spadek cen energii i obniżenie popytu, podczas gdy eksport produktów rolniczych wzrósł o 0,9 proc. Biorąc pod uwagę eksport produktów przemysłowych (spadek ogółem o 5,2 proc.), szczególnie ucierpiała branża produktów motoryzacyjnych (spadek o 16,4 proc.) ze względu na zakłócenia w łańcuchach dostaw, liniach produkcyjnych i z powodu słabego popytu, a także eksport żelaza i stali (-14,9 proc.) i odzieży (-9,1 proc.).

Największy wzrost eksportu ogółem objął wyroby włókiennicze/ tekstylia (+ 16 proc.) ze względu na zapotrzebowanie na środki ochrony osobistej oraz sprzęt biurowy i telekomunikacyjny (+3,9 proc.). Handel produktami medycznymi wzrósł o 16,3 proc. w 2020 r. w porównaniu do 4,7 proc. w 2019 r., w tym najbardziej (+ 47,2 proc.) handel produktami ochrony osobistej.

Azja nadal podnosi dynamikę handlu światowego

W pierwszych czterech miesiącach (styczeń-kwiecień) 2021 r. w porównaniu do tego samego okresu w 2019 r. (przed pandemią), zanotowano wzrost wartości handlu towarami o 1,7 proc. W przypadku eksportu, wzrost ten napędzany był przez wzrost wywozu z Azji (+15,4 proc.). We wszystkich innych regionach świata wyniki były wciąż niekorzystne. Trend spadkowy utrzymywał się w Europie (-2,4 proc.). Import towarów zwiększył się w Azji, Wspólnocie Niepodległych Państw (o 10 proc.), Ameryce Południowej (+4,8 proc.) i Ameryce Północnej (+2,6 proc.).

Załamanie handlu usługami

Do najważniejszych 10 eksporterów na świecie (pod względem wartości i udziału w eksporcie usług ogółem) w 2020 r. należały: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Niemcy, Chiny, Irlandia, Francja, Indie, Singapur, Holandia, Japonia. Jedynie Irlandia odnotowała wzrost eksportu usług w stosunku do 2019 r. (+ 6 proc.), wszystkie pozostałe kraje – spadki, w tym największe: Holandia (-32 proc.), Japonia (-23 proc.), Stany Zjednoczone (-20 proc.), Francja (-17 proc.), Wielka Brytania (-16 proc.). W imporcie usług wszystkie analizowane kraje odnotowały znaczne spadki, w tym największe: Holandia (-36 proc.), Francja (-26 proc.), Wielka Brytania (-24 proc.), Stany Zjednoczone (-23 proc.), Niemcy, Singapur (po – 17 proc.).

Na 40 badanych w tej kategorii państw, kraje Grupy Wyszehradzkiej zajęły następujące miejsca w eksporcie usług: Polska – 20 pozycję, Republika Czeska 35, a Węgry 38. Republika Słowacka nie została uwzględniona w rankingu. Wszystkie kraje odnotowały spadek eksportu usług, największy Węgry (-26 proc.). W imporcie usług Polska zajęła 26 pozycję, a Republika Czeska: 38. Oba kraje odnotowały spadek importu usług w stosunku do 2019 r., Republika Czeska (-16 proc.), Polska (-7 proc.). W klasyfikacji nie uwzględniono Węgier i Republiki Słowackiej.

Na 40 analizowanych krajów pod względem handlu usługami, największe spadki eksportu usług w 2020 r. w stosunku do 2019 r. odnotowały: Tajlandia (-61 proc.), Malezja (-47 proc.), Turcja (-45 proc.), Hiszpania (-43 proc.), Grecja (-42 proc.). W imporcie: Nigeria (-49 proc.), Australia (-47 proc.), Indonezja (-39 proc.), Hongkong (-37 proc.), Holandia, Filipiny (po -36 proc.).

Szczególnie trudny dla podróży międzynarodowych i transportu był drugi kwartał 2020 r. Wydatki na podróże zagraniczne spadły o 81 proc. w porównaniu do tego samego okresu w 2019 r., a usługi transportowe o 29 proc. Spadek ten był podobny do spadku w czasie globalnego kryzysu finansowego z 2009 r. Jednak, w przeciwieństwie do 2009 r., w 2020 r. zmniejszenie popytu na usługi transportowe wynikało głównie z ograniczeń dla pasażerów i spadku popytu na podróże międzynarodowe, a nie gwałtownego spadku popytu w transporcie towarowym.

Silni w biznesie będą jeszcze silniejszymi

Pandemia nierównomiernie dotknęła sektory usług

Sektory wymagające fizycznej bliskiej odległości, jak budownictwo (opóźnienia w realizacji projektów, przeniesienie realizacji na bardziej sprzyjający czas), czy usługi osobiste, w sferze kultury i rekreacji silnie odczuły restrykcje związane z walką z pandemią, popyt na nie spadł odpowiednio o 18 proc. i 14 proc.

Wzrost popytu odnotowały natomiast : usługi komputerowe (+8 proc.), usługi finansowe (+4 proc.), usługi ubezpieczeniowe i emerytalne (+3 proc.). Sektor usług komputerowych był najszybciej rozwijającym się sektorem na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat, co wynikało z przejścia na pracę zdalną i zwiększonej cyfryzacji. Przykładowo, amerykański eksport oprogramowania wzrósł o 13 proc. w 2020 r., w tym do krajów UE (+22 proc.), Kanady (+12,6 proc.), Japonii (+10,9 proc.), Wielkiej Brytanii (+9,1 proc.), Szwajcarii (+ 6 proc.), a eksport usług przetwarzania w chmurze (cloud computing) i przechowywania danych o 25 proc.

Udział transportu i podróży w całkowitym handlu usługami spadł z 41 proc. w 2019 r. do 31 proc. w 2020 r. Udział innych usług, w tym usług finansowych, prawnych, komputerowych i profesjonalnych wzrósł z 54 proc. w 2019 r. do 66 proc. w 2020 r.

W pierwszych czterech miesiącach (styczeń-kwiecień) 2021 r. w porównaniu do tego samego okresu w 2019 r. (przed pandemią), wciąż większość krajów zanotowało spadkowy trend w eksporcie usług ogółem, m.in. Australia (-36 proc.), Portugalia (-35 proc.), Węgry (-32 proc.), Włochy (-25 proc.), Japonia (-22 proc.), Stany Zjednoczone (-19 proc.), Wielka Brytania (-9 proc.), Francja (-7 proc.), Niemcy (-5 proc.).

Krajem, który notuje najlepsze wyniki w handlu są obecnie Chiny.

Trend wzrostowy odnotowano w kilku krajach, w tym głównie w Chinach (+ 25 proc.), następnie w Serbii (+18 proc.), na Litwie (+15 proc.), w Luksemburgu (+12 proc.), Holandii (+10 proc.), Polsce (+9 proc.), Estonii (+8 proc.), Pakistanie (+6 proc.), Korei Południowej (+6 proc.), Belgii (+4 proc.), Indiach (+3 proc.), na Malcie (+2 proc.), w Rumunii (+2 proc.).

Uwzględniając pierwsze miesiące 2021 r., dostrzec można zatem niewielki wzrost obrotów w handlu międzynarodowym zarówno w eksporcie, jak i imporcie. Korzystniejsza sytuacja występuje w handlu towarami, niż usługami, ale wciąż nie widać powrotu do sytuacji sprzed pandemii, jeśli chodzi o wartość i wielkość handlu. Krajem, który notuje najlepsze wyniki w handlu są obecnie Chiny.

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

Słabnie międzynarodowy handel usługami

Kategoria: Analizy
Istotne osłabienie dynamiki polskiego handlu usługami obserwujemy już w ostatnich miesiącach ubiegłego roku. Obecny kryzys w światowej gospodarce pogłębi tę tendencję.
Słabnie międzynarodowy handel usługami

Nadwyżka w handlu zagranicznym Polski, ale w tle spowolnienie

Kategoria: Analizy
Wyniki polskiego handlu zagranicznego w 2019 r. wskazują na znaczną poprawę salda obrotów. Dynamika eksportu obniżyła się relatywnie niewiele, biorąc pod uwagę skalę spowolnienia handlu światowego. Natomiast wyraźnie osłabła dynamika importu, mimo że Polska odnotowała jeden z najwyższych wzrostów gospodarczych w Europie.
Nadwyżka w handlu zagranicznym Polski, ale w tle spowolnienie

Załamanie handlu zagranicznego na tle kryzysu z lat 2008-2009

Kategoria: Analizy
Pandemia COVID-19 wywołała głęboki spadek obrotów handlu zagranicznego. Choć dane dotyczące skali tego załamania ciągle napływają, prognozy sugerują, że spadek handlu światowego będzie prawdopodobnie największy od zakończenia II wojny światowej.
Załamanie handlu zagranicznego na tle kryzysu z lat 2008-2009