Autor: Milena Kabza

Dr nauk ekonomicznych, pracuje w NBP

Równowaga płci przynosi korzyści ekonomiczne

Coraz częściej i coraz więcej krajów dostrzega, że wzmacnianie pozycji kobiet, m.in. na rynku pracy, ma wymierny sens ekonomiczny.
Równowaga płci przynosi korzyści ekonomiczne

(David_Stanley, CC BY)

Kobiety stanowią niemal połowę światowej populacji prawie 5 miliardów ludzi w wieku produkcyjnym, jednak tylko około połowa z nich uczestniczy aktywnie w rynku pracy – w porównaniu z 80-procentowym udziałem mężczyzn.

Nie tylko udział kobiet w sile roboczej jest niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiety, które otrzymują wynagrodzenie za swoją pracę, są znacznie częściej zatrudnione w sektorze nieformalnym lub nieuregulowanym, co stanowi 75 procent zatrudnienia kobiet. Dzieje się tak zwłaszcza w krajach rozwijających się, w których pracodawcy podlegają mniejszej liczbie regulacji prawnych.

Jednak, nawet pracując w sektorze formalnym, kobiety wykonujące tę samą pracę i posiadające ten sam poziom wykształcenia zarabiają mniej niż mężczyźni. Według raportu ONZ, na całym świecie występuje różnica w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn wynosząca średnio 24 procent, kobiety są o 26 procent rzadziej zatrudniane i znajdują się w bardziej w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej w stosunku do mężczyzn.

Niewiele kobiet rozpoczyna także własną działalność gospodarczą. Kobiety mają również większy udział w bezpłatnej pracy na rzecz rodziny (opieka nad dziećmi, prace domowe), co może ograniczać ich możliwości angażowania się w płatną pracę, a jednocześnie zmniejszać ich możliwości, kiedy już taką pracę wykonują. Ponadto, ze względu na to, że kobiety pracują zazwyczaj krócej na płatnym rynku pracy, mają niższe emerytury i są bardziej zagrożone ubóstwem na starość.

Według MFW nierówne warunki dla kobiet i mężczyzn na rynku pracy powodują duże koszty dla gospodarki światowej. Takie twierdzenie opiera się na założeniu, że kobiety i mężczyźni rodzą się z takim samym potencjałem, ale różnice w dostępie do edukacji, opieki zdrowotnej, technologii, poziomie zamożności, prawach ustawowych, a także czynniki społeczne i kulturowe uniemożliwiają kobietom wykorzystanie tego potencjału.

W 88 proc. krajów istnieją ograniczenia dla kobiet na rynku pracy, które wynikają wprost z konstytucji lub przepisów prawnych: w niektórych krajach kobiety nie mogą wykonywać określonych zawodów, a w 18 krajach – mogą być pozbawione prawa do pracy w ogóle.

Z kolei te bariery zmniejszają pulę talentów dostępną dla pracodawców, czego rezultatem jest niższa produktywność i niższy wzrost gospodarczy. Według szacunków MFW straty ponoszone przez gospodarkę z powodu słabszej pozycji ekonomicznej kobiet sięgają od 10 proc. PKB w gospodarkach rozwiniętych do ponad 30 proc. w Azji Południowej, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej.

Okazuje się, że wprowadzanie większej liczby kobiet na rynek pracy przynosi wymierne korzyści ekonomiczne. Dzieje się tak, ponieważ kobiety i mężczyźni wnoszą różne umiejętności i pomysły, cenne z ekonomicznego punktu widzenia.

Różnice między płciami mogą stanowić odzwierciedlenie norm społecznych i ich wpływu na wychowanie, interakcje społeczne, preferencje dotyczące ryzyka i reakcje na zachęty. Kobiety częściej unikają ryzyka i w swoich działaniach w mniejszym stopniu kierują się chęcią konkurowania z innymi. Większa ostrożność kobiet jest korzystna, m.in. dlatego, że zrównoważone pod względem płci zarządy przedsiębiorstw wpływają na poprawę wydajności firmy, szczególnie w przypadku sektorów zaawansowanych technologii i usług opartych na wiedzy.

Różnorodność płci w kierownictwie instytucji nadzoru bankowego wiąże się z większą stabilnością finansową.

Różnorodność płci w kierownictwie instytucji nadzoru bankowego wiąże się z kolei z większą stabilnością finansową. Podobnie banki o wyższym udziale kobiet zasiadających w zarządach charakteryzują się wyższymi buforami kapitałowymi, niższym odsetkiem kredytów zagrożonych i większą odpornością na niesprzyjające warunki finansowe – prawdopodobnie dlatego, że posiadanie większej liczby kobiet na stanowiskach kierowniczych przyczynia się do większego zróżnicowania i komplementarności poglądów, prowadząc do lepszego podejmowania decyzji.

Z powyższego wynika, że mężczyźni i kobiety uzupełniają się w miejscu pracy pod względem różnych umiejętności i perspektyw, w tym różnych postaw wobec ryzyka i współpracy. W rezultacie zwiększanie zatrudnienia kobiet wpływa pozytywnie na wzrost gospodarczy i dochody. Wśród krajów, w których luki w poziomie uczestnictwa w rynku pracy są największe, zniwelowanie ich powoduje wzrost PKB średnio o 35 procent.

Kolejnym przytaczanym argumentem za zwiększaniem liczby kobiet na rynku pracy jest to, że przynosi to korzyści także mężczyznom. Jest to spowodowane tym, że komplementarne umiejętności kobiet zwiększają produktywność, a jednocześnie wpływają na wzrost wynagrodzeń dla wszystkich. A ten wzrost wydajności przewyższa spadek płac, którego można się spodziewać, kiedy więcej pracowników konkuruje o miejsca pracy.

Ale samo wprowadzenie większej liczby kobiet na rynek pracy może nie wystarczyć, aby osiągnąć wspomniane korzyści gospodarcze. Na drodze stoją wyzwania związane z szybko zmieniającym się samym rynkiem pracy. Wpływ cyfryzacji, sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego oznacza utratę miejsc pracy związanych z rutynowymi i powtarzalnymi zadaniami, przy jednoczesnym zwiększaniu wartości miejsc pracy związanych z zarządzaniem i umiejętnościami kognitywnymi.

Działania na rzecz zwiększania liczby kobiet w płatnej sile roboczej i zmniejszanie się luk płacowych mogą stać się kontrproduktywne, jeśli kobiety staną się nadmiernie reprezentowane na stanowiskach o wysokim ryzyku automatyzacji. W badaniu MFW wykazano bowiem, że kobiety wykonują zazwyczaj bardziej rutynowe zadania niż mężczyźni – dotyczy to wszystkich sektorów i zawodów. Ponadto ryzyko utraty miejsca pracy jest szczególnie wysokie w przypadku kobiet mniej wykształconych, w wieku powyżej 40 lat oraz o niskich kwalifikacjach biurowych lub sprzedażowych.

Tymczasem kobiety są niedostatecznie reprezentowane na stanowiskach specjalistycznych i kierowniczych, które są mniej narażone na negatywny wpływ nowych technologii. Na całym świecie kobiety mają mniej niż 20 procent miejsc w zarządach banków i instytucjach nadzoru bankowego oraz stanowią mniej niż 2 procent prezesów banków. Z kolei w szybko rozwijającym się sektorze technologicznym kobiety są o 15 procent rzadziej niż mężczyźni menedżerkami i specjalistkami oraz 19 procent częściej pracują na stanowiskach biurowych i usługowych.

Według szacunków 26 milionów kobiet w 30 krajach (28 krajów OECD oraz Cypr i Singapur) może stracić miejsce pracy w ciągu dwóch najbliższych dekad z ponad 70 procentowym prawdopodobieństwem. W skali globalnej oznacza to, że jest zagrożonych 180 milionów miejsc pracy dla kobiet. Jednocześnie, mimo że więcej mężczyzn niż kobiet jest narażonych na ryzyko utraty pracy w wyniku automatyzacji, liczba utraconych miejsc pracy kobiet stanowi większy odsetek kobiecej siły roboczej.

W wielu krajach są podejmowane działania mające na celu wzmacnianie pozycji kobiet, zwłaszcza na rynku pracy. Dotyczą one m.in. odpowiedniego kształtowania budżetów państw – jak na przykład w Ekwadorze, gdzie tworzenie budżetu z uwzględnieniem płci na poziomie poszczególnych prowincji otworzyło nowe możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez kobiety, czy też w Japonii – gdzie zwiększono budżet na placówki opieki nad dziećmi, aby kobiety mogły podejmować pracę bez poczucia winy. W Niemczech i Francji kwestią dyskutowaną publicznie jest z kolei pomysł oddzielnego opodatkowania kobiet i mężczyzn prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe. Natomiast Islandia jest przykładem kraju, w którym wprowadzono politykę sprawiedliwości społecznej, w ramach której rdzeń polityki wewnętrznej i zagranicznej opiera się na równouprawnieniu pod względem płci.

Kwestia nierówności płci jest wielopłaszczyznowa, dlatego rozwiązania dla poszczególnych krajów mogą być różne, co wynika m.in. z poziomu rozwoju gospodarczego oraz tempa, w jakim nowe technologie wpływają na gospodarkę. Jednocześnie z wielu badań i analiz wynika, że wzmacnianie pozycji kobiet jest jednym z czynników wpływających pozytywnie na stabilność makroekonomiczną i wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu.

(David_Stanley, CC BY)

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

Równouprawnienie sposobem na rozwój gospodarczy

Kategoria: Społeczeństwo
Państwa chcąc utrzymać wzrost gospodarczy, muszą likwidować bariery dyskryminacji płci. W przeciwnym razie wzrost będzie hamowany. Istnieje wiele form ekonomicznego wykluczenia kobiet, co wpływa nie tylko na kondycję kobiet, ale również na bogactwo państw.
Równouprawnienie sposobem na rozwój gospodarczy

Ogromna wartość nieodpłatnej pracy kobiet

Kategoria: Analizy
Nieopłacana praca, która jest wykonywana w większości przez kobiety, pozostaje w dużej mierze nieuwzględniana w statystykach ekonomicznych. Takie czynności, jak m.in. gotowanie, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, opieka nad dziećmi, czy też bycie w ciąży, są według standardów PKB nieproduktywne.
Ogromna wartość nieodpłatnej pracy kobiet

Negatywny wpływ pandemii na kobiety na rynku pracy

Kategoria: Raporty
W przeciwieństwie do wcześniejszych kryzysów, wpływ spowolnienia wywołanego pandemią COVID-19 na rynek pracy jest bardziej negatywny dla kobiet niż mężczyzn. Może to spowodować nie tylko cofanie postępów w zakresie niwelowania nierówności płci na rynku pracy, ale także doprowadzić do głębszej i trwalszej recesji.
Negatywny wpływ pandemii na kobiety na rynku pracy