Wzrost koncentracji rynku w Europie – oznaka siły, a nie powód do niepokoju

Rosnąca koncentracja przedsiębiorstw w Europie może być odzwierciedleniem bardziej wydajnych procesów rynkowych. Ma to istotne znaczenie dla polityki przemysłowej i antymonopolowej, która musi opierać się na dokładnej ocenie kosztów i korzyści wynikających ze wzrostu koncentracji.
Wzrost koncentracji rynku w Europie – oznaka siły, a nie powód do niepokoju

(©Envato)

Konsekwencje ekonomiczne wysokiej i rosnącej koncentracji rynku były w okresie ostatnich kilku lat przedmiotem intensywnych debat decydentów politycznych oraz naukowców zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i Europie. Z jednej strony, wzrost koncentracji (związany z rozwojem gigantów biznesowych określanych jako tzw. supergwiazdy czyli „superstar firms”) interpretowany był jako objaw sprawnie funkcjonującego otoczenia konkurencyjnego działającego zgodnie z zasadą „zwycięzca bierze wszystko” („winner takes it all”), gdzie bardzo wydajni i innowacyjni producenci zdobywają większy udział w rynku. Z drugiej strony pojawił się pogląd, że wyższa koncentracja jest konsekwencją słabszej konkurencji wynikającej z większej siły rynkowej firm, niepowiązanej z postępem technologicznym w najlepszych firmach.

Zrozumienie, jak koncentracja rynku, siła rynkowa przedsiębiorstw i zmiany w zakresie produktywności oraz technologii produkcyjnych są ze sobą wzajemnie powiązane, ma kluczowe znaczenie (np. koncentracja rynku jest najczęstszym powodem interwencji antymonopolowych). Mimo tego, wciąż zaskakująco mało wiemy o empirycznych relacjach pomiędzy omawianymi zjawiskami (szczególnie w Europie).

W naszej niedawnej pracy podjęliśmy próbę udzielenia odpowiedzi na powyższe pytania w oparciu o zbiór danych na poziomie przedsiębiorstw CompNet. Jest to unikatowy panel 19 państw europejskich, obejmujący lata 2000-2017 i oparty głównie na rejestrach administracyjnych przesyłanych przez poszczególne kraje. W niniejszym artykule podsumowujemy kilka kluczowych ustaleń z naszych badań.

W szczególności przedstawiamy dowody na to, że:

  1. koncentracja rynku na poziomie europejskim wzrosła po 2008 roku; oraz
  2. wzrost koncentracji w obrębie sektorów europejskiej gospodarki związany jest ze wzrostem produktywności na poziomie sektorowym.

Dzieje się tak w warunkach zmieniającego się otoczenia rynkowego, w którym bardziej wydajne firmy nagradzane są wzrostem udziałów w rynku.

Europejska koncentracja przychodów rośnie po 2008 roku

Nasza agregacja pokazuje trend rosnącej koncentracji rynku na poziomie europejskim od 2008 roku. Ponadto zastosowana metoda agregacji pozwala nam również na dalszą dekompozycję udziału poszczególnych państw i sektorów w ogólnej koncentracji rynku.

Globalne powiązania i odporność przedsiębiorstw na wstrząsy po COVID-19

Ustalenia dotyczące rosnącej koncentracji wskazują na potrzebę poświęcenia większej uwagi odpowiedniej reakcji polityki publicznej na to zjawisko. Nie jest pewne, czy rosnąca koncentracja jest oznaką mniej konkurencyjnego otoczenia rynkowego, w którym wyższe marże nie są związane ze wzrostami produktywności, czy też jest ona wynikiem konkurencyjnego otoczenia rynkowego – co byłoby stosunkowo bardziej pozytywną interpretacją.

Większe firmy stają się relatywnie bardziej produktywne

Aby rozwiązać ten problem, najpierw obliczamy premię produktywności związaną z wielkością przedsiębiorstw. Okazuje się, że wydajność pracy rośnie o około 15-18 proc. przy przejściu z jednego decylu do następnego decylu w rozkładzie wielkości przedsiębiorstw. Rosnąca w ciągu ostatniej dekady premia produktywności związana z wielkością przedsiębiorstw wskazuje, że w Europie większe firmy stają się relatywnie bardziej produktywne niż ich mniejsi konkurenci, co zwiększa różnicę w zakresie produktywności między dużymi i małymi przedsiębiorstwami.

Globalizacja i spadek marż w Polsce

W prawie wszystkich krajach i sektorach jednocyfrowych z naszej próbki premia produktywności związana z wielkością przedsiębiorstwa jest dodatnia. Wskazuje to na pozytywną rolę sił konkurencyjnych, które z upływem czasu „nagradzają” bardziej produktywne przedsiębiorstwa wzrostem udziałów w rynku.

Istnieje pozytywny związek między koncentracją a produktywnością sektora

Nasze badania wskazują, że koncentracja i produktywność są pozytywnie skorelowane w obrębie sektorów jednocyfrowych. To ustalenie potwierdza się również dla poziomu sektorów dwucyfrowych.

Wyniki te są zgodne z bardziej optymistyczną interpretacją, która łączy wzrost koncentracji z mechanizmem „nagradzającym” najbardziej produktywne firmy.

Efektywność alokacyjna odgrywa kluczową rolę w stymulowaniu wzrostu koncentracji

Wykorzystując podejście, które przedstawili w swojej pracy G. Steven Olley i Ariel Pakes, dokonujemy dekompozycji zagregowanej wydajności pracy na komponent „wewnątrz przedsiębiorstwa” oraz „między przedsiębiorstwami” (kowariancja między wydajnością pracy i udziałem przedsiębiorstw w rynku). Ten ostatni stanowi prostą miarę efektywności alokacyjnej, ponieważ odzwierciedla stopień, w jakim czynniki produkcji są alokowane do bardziej produktywnych przedsiębiorstw.

Konkurencja na rynku sprzedaży detalicznej w Polsce

Następnie przeprowadzamy regresję koncentracji na poziomie sektorowym na te dwa komponenty i stwierdzamy występowanie silniejszego i bardziej precyzyjnie szacowanego pozytywnego związku pomiędzy wartościami wskaźnika Herfindahla-Hirschmana na poziomie sektorowym a wyznacznikiem kowariancji (wydajności dystrybucyjnej).

W świetle powyższego możemy stwierdzić, że rosnąca koncentracja rynkowa w Europie wydaje się przede wszystkim odzwierciedlać skutki realokacji udziałów w przychodach od mniej produktywnych do bardziej produktywnych przedsiębiorstw. Warto zauważyć, że wyniki naszej analizy wykazują odporność na zastosowanie różnych miar koncentracji (np. udział dziesięciu największych firm w przychodach) oraz alternatywnych miar produktywności (np. łączna produktywność czynników produkcji z metodologii funkcji produkcji).

Wniosek

W niniejszym artykule podsumowaliśmy dwa ważne wnioski z przeprowadzonych badań. Po pierwsze, dzięki wykorzystaniu nowatorskiego podejścia metodologicznego i wysokiej jakości zbioru danych na poziomie przedsiębiorstw dokumentujemy empiryczne dowody rosnącej koncentracji rynkowej w Europie. Po drugie, stwierdzamy istnienie dodatnich i znaczących korelacji pomiędzy rosnącą koncentracją na poziomie sektorowym oraz wzrostami produktywności i wydajności dystrybucyjnej na poziomie sektorowym.

Rosnąca koncentracja rynku w Europie niekoniecznie powinna być postrzegana jako powód do niepokoju związanego ze słabszym otoczeniem konkurencyjnym. Ma to istotne konsekwencje dla polityki antymonopolowej i przemysłowej, która musi opierać się na dokładnej ocenie kosztów i korzyści wynikających ze wzrostu koncentracji rynkowej.

Niemcy odpowiadają za znaczną część zagregowanej koncentracji w Europie.

W dalszych badaniach planujemy wykorzystać niemieckie dane na poziomie przedsiębiorstw, aby bliżej przyjrzeć się mikromechanizmom stojącym za rosnącą koncentracją. W toku naszych badań okazało się bowiem, że Niemcy odpowiadają za znaczną część zagregowanej koncentracji w Europie. Ponadto planujemy w przyszłych wersjach zbioru danych CompNet uwzględnić nowe miary koncentracji oparte na zatrudnieniu, wartości dodanej oraz wartościach niematerialnych i prawnych.

 

Tommaso Bighelli – doktorant, Instytut Badań Gospodarczych w Halle; badacz, zespół naukowy CompNet

Filippo di Mauro – profesor wizytujący, Narodowy Uniwersytet Singapuru; przewodniczący CompNet

Marc Melitz – profesor ekonomii politycznej w katedrze im. Davida A. Wellsa, Uniwersytet Harvarda

Matthias Mertens – badacz w stopniu doktora habilitowanego, Instytut Badań Gospodarczych w Halle; koordynator, zespół naukowy CompNet

 

Artykuł ukazał się na portalu VoxEU. Tam też znajduje się pełna bibliografia.

 

(©Envato)

Tagi


Artykuły powiązane

Konkurencja na rynku sprzedaży detalicznej w Polsce

Kategoria: Analizy
W warunkach pandemii COVID-19 i niepewności związanej z przebiegiem inflacji na uwagę zasługuje to, jak zachowują się duże sklepy dyktujące ceny dla konsumentów.
Konkurencja na rynku sprzedaży detalicznej w Polsce

Rynek detaliczny w Polsce: stan sprzed pandemii COVID-19

Kategoria: Analizy
Po okresie transformacji rynek detaliczny w Polsce rozwijał się w tempie szybszym niż w Europie Zachodniej, czemu sprzyjał proces realnej konwergencji, spadająca stopa bezrobocia oraz trwała poprawa nastrojów konsumenckich. Konsolidacja rynku nie przyczyniła się do wzrostu inflacji – piszą eksperci NBP.
Rynek detaliczny w Polsce: stan sprzed pandemii COVID-19

Cyrkularny związek produktywności z realnymi stopami proc.

Kategoria: VoxEU
W większości krajów rozwiniętych od początku lat 90. spadają zarówno długoterminowe realne stopy proc., jak i tempo wzrostu produktywności. Te dwa wskaźniki łączy cyrkularna relacja. Dopóki nie nastąpi szok technologiczny, ten związek będzie stopniowo prowadził do osiągnięcia stanu równowagi cechującej się niskim wzrostem i niskim poziomem stóp proc.
Cyrkularny związek produktywności z realnymi stopami proc.