Paul Samuelson, noblista z 1970 r., nie żyje

Był drugą osobą  na świecie i pierwszym Amerykaninem, który otrzymał nagrodę  Nobla w dziedzinie ekonomii. Zmarł w wieku 94 lat.  Chociaż od  kilku lat nie prowadził już zajęć na uczelni, to nigdy oficjalnie nie przeszedł na emeryturę i jego rodzima uczelnia Massachusetts Institute of Technology (MIT) do końca uważała go za gwiazdę swojego wydziału ekonomii.

Profesor Samuelson był ostatnim żyjącym bliskim współpracownikiem brytyjskiego ekonomisty Johna Maynarda Keynesa. Z czasem jego poglądy ewaluowały w stronę tradycyjnej ekonomii, ale do końca życia uważał, że państwo powinno brać na siebie większą odpowiedzialność w walce z bezrobociem.

Samuelson otrzymał nagrodę Nobla w 1970 roku za wykorzystanie matematyki w prowadzeniu badań ekonomicznych. Pole zainteresowań profesora Samuelsona było bardzo szerokie, ale do historii przejdzie przede wszystkim jako wielki teoretyk i twórca  modeli ekonometrycznych  dobrobytu i teorii pieniądza. Ogromny był też jego wkład w uporządkowanie  historii ekonomii i ewolucję myśli ekonomicznej. Do niego należy sławne już zdanie: „Jak coś już wejdzie do podręcznika ekonomii, to nie sposób tego wyjąć. I to jest najważniejsza przestroga historii”.

Kilka dni po przyznaniu mu nagrody Nobla Samuelson napisał w  „New York Timesie”: „W dawnym świecie dobrobyt był faktycznie czymś niezwykle rzadkim i kruchym, ale w dzisiejszym świecie płynnej ekonomii mądra polityka monetarna i fiskalna może uchronić nas przed chronicznymi kryzysami i zapaściami. Państwo, mając do dyspozycji ogromne środki, może zapewnić ciągłość pracy i bezpieczeństwo”. Samuelson od 1952 roku bez przerwy pisał felietony, najpierw w „New York Timesie,” a potem w „Newsweeku”, gdzie co drugi tydzień odstępował kolumnę Miltonowi Friedmanowi.

Był jednym z niewielu ekonomistów, laureatów nagrody Nobla, którzy oprócz pracy naukowej zasłynęli jako aktywni  uczestnicy życia politycznego. Samuelson był jednym z najbliższych doradców prezydenta Johna Kennedy’ego. Razem z dwoma innymi  keynistami, Johnem Kennethem Galbraithem i Walterem Hellerem, opracował  pierwszy projekt ulg podatkowych, mający stymulować wzrost gospodarczy. Na miesiąc przed  wyborami Samuelson napisał do Kennedy’ego: „Czasowa redukcja podatków indywidualnych może być potężną bronią w walce z recesją”. Ustawa podatkowa została przyjęta przez Kongres w 1964 roku, kilka miesięcy po zamachu na prezydenta i uważana była za jedno z największych dziedzictw politycznych, jakie Kennedy zostawił po sobie potomnym.

Do dziś ekonomiści uważają, że ogromna przenikliwość Samuelsona i umiejętność dostrzegania zagrożeń rynkowych pozwoliła Ameryce wymknąć się recesji w 1960 roku. Sam pomysł aktywnego mobilizowania społeczeństwa i wspomagania obywatelskich postaw podatkami i obecnie uważany jest za  fundament polityki ekonomicznej Demokratów.  Republikanie z kolei często odwołują się do Samuelsona, który mimo swoich lewicowych poglądów rozumiał, że najlepszym sposobem ożywienia gospodarki jest oddanie pieniędzy konsumentom.

W 1948 roku Samuelson opublikował pierwszy podręcznik do ekonomii „Ekonomics” . Książka była w zasadzie zapisem jego wykładów. Kilka miesięcy temu ukazała się już 19. edycja podręcznika, który choć wzbogacony pracami innych autorów wciąż uważany jest za podstawowy uniwersytecki podręcznik w USA.  W 1998 roku w wywiadzie prasowym Samuelson żartował: „Wiedziałem, że to niezła książka, ale nie wiedziałem, że papier będzie tak dobry, żeby tyle lat wytrwał” . Podręcznik sprzedał się w 4 milionach egzemplarzy.

Dorobił się nawet swojej własnej biografii. Dziennikarz „Forbesa”, Mark Skousen, analizował wszystkie kolejne edycje i zwrócił uwagę, że w każdym kolejny wydaniu Samuelson stawał się większym liberałem. W 1997 roku napisał okładkowy tekst: „Witamy z powrotem Panie profesorze”. To aluzja do młodzieńczych poglądów Samuelsona jako twardego wyznawcy  niezależności rynku od interwencji państwa.  Jeszcze na studiach w Chicago w swojej pracy magisterskiej z 1935 roku krytykował zbyt agresywną politykę monetarną Roosvelta.

W swoich felietonach dla „Newsweeka” Samuelson w ostatnim czasie był adwokatem ostrożnej interwencji. Tylko w najbardziej krytycznych sytuacjach. Zachęcał prezydenta Clintona do polityki słów, a nie czynów. Twierdził, że w ekonomii deklaracje rządu często warte są więcej niż rządowe pieniądze. Prezydent Clinton nagrodził Samuelsona Narodowym Medalem Nauki za „określanie  kierunku i rozwój światowej ekonomii”.

Samuelson doktorat obronił na Harvardzie i w tym samym,  1940 roku podjął pracę na MIT. Sławę przyniosła mu pierwsza książka  „Fundamenty Analizy Ekonomicznej”, wydana w 1947 roku. Rok później wydana została jako podręcznik akademicki.  Zapytany w 1997 roku przez dziennikarza „New York Timesa”, dlaczego przy każdej edycji sprawdza wszystkie swoje teorie od nowa i weryfikuje  powszechne już prawdy ekonomiczne, odpowiedział: „Ekonomia to moje dziecko. Nigdy nie przestanę jej doglądać”.  Ekonomia faktycznie płynęła w żyłach nie tylko Samuelsona, ale całej jego rodziny. Najbliższy doradca ds. ekonomii prezydenta Obamy, Lawrence Summers, jest  jego bratankiem.

Ostatnie publikacje Paula Samuelsona:

A few remembrances of Friedrich von Hayek (1899-1992), „Journal of Economic Behavior & Organization”, 2009.

Inside the Economist’s Mind: The History of Modern Economic Thought, as Explained by Those Who Produced It, Method and Hist of Econ Thought  (with William A. Barnett & E. Roy Weintraub), 2005.

An Interview with Paul A. Samuelson, Method and Hist of Econ Thought (with William A. Barnett), 2004

Wherein Do the European and American Models Differ? , Banca Italia – Servizio di Studi, 1997

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

The pandemic may result in the food shortages

Kategoria: Business
It is becoming increasingly clear that in the H2’20 there will be a significant shortage of agricultural products on the world market due to broken supply chains. Prices are expected to rise in the summer or autumn, but also shortfalls are expected.
The pandemic may result in the food shortages

Czego nie przeczytamy w podręcznikach ekonomii?

Kategoria: Trendy gospodarcze
Lista zagadnień, które nie są dyskutowane w najbardziej popularnych podręcznikach do nauki ekonomii jest długa. Chciałbym jednak zwrócić uwagę na te kwestie, które są wprawdzie obecne w podręcznikach ekonomii, ale sposób przedstawienia ich związany jest ze swego rodzaju nadużyciami intelektualnymi.
Czego nie przeczytamy w podręcznikach ekonomii?