Trzy sposoby na pokonanie upałów w europejskich miastach

W środku lata bez klimatyzatora ani rusz. Ale co zrobić, gdy upalnych dni jest coraz więcej, a słupek rtęci pnie się coraz wyżej? A tego właśnie coraz częściej doświadcza wiele miast w krajach Europy i Azji Środkowej.
Trzy sposoby na pokonanie upałów w europejskich miastach

(©Envato)

Efekt miejskiej wyspy ciepła, czyli UHI (ang. Urban Heat Island), sprawia, że miasta są wyjątkowo narażone na występowanie upałów. Gęsto zaludnione, zabudowane tereny mają zwykle wyższą temperaturę niż ich pozamiejskie otoczenie. Wynika to z kilku powodów. Po pierwsze, cyrkulacja powietrza  w miastach jest ograniczona. Po drugie, często są one zbudowane z materiałów, które zatrzymują ciepło. Po trzecie z kolei, mają niewiele roślinności, przez co następuje kumulacja ciepła wydzielanego przez budynki, zakłady przemysłowe i pojazdy.

W latach 1950-2015, 27 proc. miast wykazywało temperaturę wyższą od średniej światowej (o około 0,6 stopnia). Temperatura w Klużu w Rumunii bywa o 2-3 stopnie wyższa niż na okolicznych terenach wiejskich. Straty gospodarcze są z tego powodu ogromne: fale upałów kosztują Kluż około 2,5 mln EUR dziennie.

Jeszcze gorsze są straty w ludziach. Fale upałów w miastach mogą powodować odwodnienie, skurcze mięśni, udary, a nawet śmierć. W latach 1980-2018 na Europejskim Obszarze Gospodarczym fale upałów były przyczyną ponad dwóch trzecich wszystkich zgonów związanych z zagrożeniami naturalnymi.

Z powodu intensywnych upałów dodatkowo pogarsza się sytuacja osób słabszych. Na przykład mieszkańcy niepełnosprawni ruchowo nie mają dostępu do parków ani innych obszarów o niższej temperaturze. Ludzie niezamożni odczuwają upały najboleśniej, ponieważ ubogie dzielnice bywają gęsto zabudowane i mają niewiele terenów zielonych czy zbiorników wodnych dających ochłodę.

Na szczęście istnieją trzy sposoby radzenia sobie ze skutkami ciepła miejskiego.

Po pierwsze, niedawny raport Banku Światowego wspierany przez Globalny Instrument na rzecz Ograniczania Zakresu Klęsk Żywiołowych i Odbudowy Banku Światowego podkreśla rolę modelowania we wspieraniu decydentów i urbanistów w lepszym zrozumieniu złożonych procesów klimatycznych w miastach. Modele w skali budynku ujawniają bilans energetyczny materiałów budowlanych i strumieni ciepła, natomiast modele w skali mikro informują o położeniu budynku. Inne modele mogą prowadzić do lepszego wyboru materiałów powierzchniowych i roślinności, analizując wzajemne oddziaływanie gleby, zbiorników wodnych i cyrkulacji wiatru.

Po drugie, istnieje szeroka gama działań, w tym „zielone” (tj. parki), „niebieskie” (tj. fontanny) i „białe” (tj. odblaskowe dachy lub drogi), które mogą ograniczyć fale upałów w miastach. Wiele miast wprowadza w życie tego typu rozwiązania w celu promowania zrównoważonego planowania miejskiego i dostosowania się do zmian klimatu. Oto kilka przykładów:

  • Działania Zielone: W Polsce, gdzie miasta przez ponad 80 proc. lata cierpią z powodu nadmiernych upałów wieczorami, miasto Białystok wprowadziło zielone przystanki autobusowe przynoszące ulgę w czasie upału. Portugalskie Cascais  rewitalizuje i tworzy „zielone korytarze” w celu zmniejszenia podatności na powodzie i fale upałów oraz poprawy warunków życia. W Macedonii Północnej,  Plan działań zdrowotnych na wypadek upałów z 2011 r. obejmuje tworzenie terenów zielonych.
  • Działania Niebieskie: Wiedeń stosuje sieć chłodnych ulic z elementami wodnymi, a w Ober-Grafendorf „zielona ulica” okazała się efektywnym kosztowo sposobem na obniżenie lokalnych temperatur (nawet o 5 stopni) i zmniejszenia lokalnego zagrożenia powodziowego. W Wielkiej Brytanii, największy w Europie miejski teren bagienny pod Londynem łączy wodę i rekreację.
  • Działania Białe:  Analiza białych dachów na budynkach szkoły i laboratorium w Grecji wykazała średni spadek temperatury we wnętrzu o 1,5-2 stopnie, a także znaczny spadek temperatury powierzchni. Wykorzystanie odblaskowych pokryć dachowych na skalę globalną może dać taką samą obniżkę temperatury, jak redukcja emisji dwutlenku węgla o 24 gigaton lub usunięcie z dróg 300 milionów samochodów na 20 lat.

Wprowadzenie zielonych lub białych dachów oraz dodanie zbiorników wodnych może zmniejszyć obciążenie cieplne miasta, przyczynić się do poprawy zdrowia i samopoczucia oraz przynieść dalsze korzyści dla miasta.

Po trzecie, aby ratować życie, bezwzględnie konieczne są inwestycje w przygotowanie do sytuacji kryzysowych i publiczną informację o zagrożeniach. Obejmuje to publiczne alarmy, podnoszenie świadomości i podejmowanie ukierunkowanych działań podczas fali upałów. W następstwie fali upałów w 2003 r. Francja zmieniła plany kryzysowe i strategię komunikacyjną na wypadek upałów, kierując je do osób starszych i innych słabszych grup społecznych, z uwzględnieniem szczególnych działań na rzecz domów opieki i placówek służby zdrowia.

Zgodnie z przewidywaniami WHO, okres letni w Europie będzie długi i gorący. Miasta muszą podjąć pilne działania. Doświadczenie pokazuje, że zarządzanie ryzykiem związanym z falami upałów w miastach można połączyć z lepszym planowaniem przestrzennym, zarządzaniem ryzykiem klęsk żywiołowych i strategiami dostosowania do zmian klimatycznych.

Inwestycje w łagodzenie i analizę skutków upałów w miastach, przy jednoczesnym konsekwentnym podnoszeniu poziomu gotowości i procedur reagowania w dziedzinie zdrowia publicznego, może sprawić, że miasta staną się mniej bezbronne, a jednocześnie bardziej przyjazne dla wszystkich mieszkańców.

Solene Dengler – analityk operacyjny

Anita Ellmauer-Klambauer – młodszy specjalista ds. rozwoju obszarów miejskich

Zuzana Stanton-Geddes – spacjalista ds. zarządzania ryzykiem katastrof

 

Artykuł pt.”3 ways to beat the heat in European cities” pierwszy raz został opublikowany na stronie Banku Światowego, w sekcji blogs.worldbank.org.

(©Envato)

Tagi


Artykuły powiązane

Klimatyczny rollercoaster

Kategoria: Analizy
Najpierw wiosną 2020 r. mieliśmy w Polsce drastyczną suszę, potem w czerwcu gwałtowne ulewy, których skutkiem były liczne lokalne podtopienia, alarmy powodziowe na wielu rzekach i powódź na Podkarpaciu. Takie sytuacje będą się powtarzać. Dlatego musimy radykalnie zmienić sposób gospodarowania wodą.
Klimatyczny rollercoaster

Opłacalność zielonych inwestycji

Kategoria: Trendy gospodarcze
Inwestycje w przedsięwzięcia związane z ochroną klimatu – i te bezpośrednie i te pośrednie – stają się trwałym elementem krajobrazu biznesowego.
Opłacalność zielonych inwestycji

Władcy klimatu

Kategoria: Analizy
Z tezą, że klimat się ociepla w wyniku działań człowieka nikt już nie dyskutuje. Co ma w tej sytuacji zrobić człowiek? Zmienić swoje działania – narzuca się odpowiedź. Ale nie jest to już jedyna możliwość.
Władcy klimatu