Autor: Ewa Radomska

Adiunkt w Katedrze Ekonomii i Polityki Gospodarczej Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie

Chińska Dolina Krzemowa w natarciu

Chiny już pod koniec lat 70. XX w. zamierzały zmienić swój południowy obszar w zintegrowane centrum gospodarcze i biznesowe, które przyspieszyłoby wzrost gospodarczy kraju. W ostatnich latach wrócono do tego pomysłu. Nazywa się Greater Bay Area.
Chińska Dolina Krzemowa w natarciu

Hong Kong (©Envato)

Dotychczasowe czynniki rozwoju Chin wyczerpują się, więc kraj ten chce skoncentrować się na wzroście wydajności i podnoszeniu innowacyjności. Rynek ma odgrywać decydującą rolę w alokacji zasobów, za to bez zmian pozostanie aktywny udział państwa w gospodarce. Wytyczne te znalazły odzwierciedlenie w licznych dokumentach i planach politycznych ChRL, które opisano w raporcie Banku Światowego i The Development Research Center of the State Council „Innovative China: New Drivers of Growth” z 2019 r.

Inicjatywa The Greater Bay Area (GBA), oprócz jednego z największych projektów – nowego Jedwabnego Szlaku (Belt and Road Initative, BRI), jest pomyślana jako ambitny projekt połączenia dziewięciu miast (Guangzhou, Shenzhen, Zhuhai, Foshan, Zhongshan, Dongguan, Huizhou, Jiangmen i Zhaoqing) w Delcie Rzeki Perłowej w prowincji Guangdong na południowym wybrzeżu oraz dwóch Specjalnych Regionów Administracyjnych: Hongkongu i Makao.

Celem jest globalny klaster miejski jako zintegrowane centrum gospodarcze i biznesowe. Miałby odgrywać główną rolę w globalnych innowacjach, finansach i handlu, pobudzić wzrost drugiej co do wielkości gospodarki świata poprzez rozwój technologii i innowacji, a także stać się konkurencyjnym globalnie, nowoczesnym systemem przemysłowym.

Pomysł utworzenia klastra – spójny ze strategią Made in China 2025 – włączono w marcu 2016 r. do 13. Planu Pięcioletniego (2016 – 2020). W lipcu 2017 r. podpisano umowę ramową o pogłębianiu współpracy Guangdong-Hongkong-Makao określającą kluczowe obszary współpracy w rozwoju GBA, a 18 lutego 2019 r. Rada Państwa opublikowała Zarys Planu Rozwoju, kluczowy dokument zawierający wizję GBA rządu centralnego.

GBA to połączenie dziewięciu miast (Guangzhou, Shenzhen, Zhuhai, Foshan, Zhongshan, Dongguan, Huizhou, Jiangmen i Zhaoqing) w Delcie Rzeki Perłowej w prowincji Guangdong.

Zgodnie z harmonogramem do 2022 r. poprawie ma ulec infrastruktura transportowa, a tradycyjne gałęzie przemysłu zostaną zmodernizowane i zwiększona ma być ich konkurencyjność. Promowany ma być swobodny przepływ osób, towarów, kapitału oraz informacji. W 2035 r. obszar zatoki ma stać się międzynarodowym centrum innowacji i technologii, ekonomiczną potęgą, która będzie porównywalna z innymi potężnymi zintegrowanymi obszarami na świecie, takimi jak San Francisco Bay Area, obszar metropolitalny Nowego Jorku oraz Greater Tokyo Bay, a może nawet będzie mogła w przyszłości przewyższyć ich potencjał.

GBA jest na początku drogi, ale ma potencjał rozwojowy. Uwzględniając wybrane wskaźniki, w porównaniu z funkcjonującymi już klastrami miejskimi w USA i Japonii, GBA ma więcej ludności, większą powierzchnię (ok. 1 proc. powierzchni lądowej Chin kontynentalnych, obszar porównywalny z powierzchnią Chorwacji) i więcej najlepszych uniwersytetów. Jego PKB w 2018 r. było wyższe niż San Francisco Bay Area, ale niższe niż New York Metropolitan Area i Greater Tokyo Bay. Dużo niższy jest poziom PKB per capita, udział sektora usług w PKB, liczba przedsiębiorstw na liście największych firm Fortune 500. Według danych HSBC z 2019 r., dzięki lepszej infrastrukturze, większej integracji w sferze prawno-administracyjnej oraz korzyściom wynikającym z większej populacji, do 2030 r. GBA wyprzedzi pozostałe klastry miejskie pod względem PKB, zwiększając go trzykrotnie – z 1,6 bln dol. w 2018 r. do przewidywanego 4,6 bln dol. Prognozy te będą musiały być zweryfikowane, bo nie uwzględniają spowolnienia gospodarczego wywołanego przez COVID-19.

Cztery etapy chińskich reform

Brama dla biznesu

Hongkong miałby wykorzystać swój status międzynarodowego centrum finansowego z dużym doświadczeniem w bankowości i usługach finansowych, również jako centrum offshore renminbi, międzynarodowe centrum zarządzania aktywami i ryzykiem, centrum transportowe i handlowe, usług prawnych i rozstrzygania sporów, a cała ta rozwinięta infrastruktura biznesowa i sprzyjające otoczenie prawno-administracyjne ma być dla biznesu bramą do Chin kontynentalnych w GBA.

Makao to z kolei znany ośrodek turystyczno-wypoczynkowy, z kwitnącym przemysłem rozrywkowym, nazywany „azjatyckim Las Vegas”. W ramach GBA ma skupiać się na turystyce i rozrywce, handlu walutami, działać również jako platforma handlowa między Chinami a krajami portugalskojęzycznymi.

Shenzhen będzie pełnił dotychczasową funkcję głównego, międzynarodowego ośrodka technologicznego oraz innowacyjnego w Chinach, w którym swoją siedzibę mają chińscy giganci internetowi, najwięksi chińscy producenci sprzętu telekomunikacyjnego oraz światowy lider rynku dronów. Wiele najlepiej sprzedających się smartfonów i tabletów na świecie jest produkowanych lub montowanych w Shenzhen. To jest siedziba m.in. Huawei, Tencent i SenseTime. Przedstawiony w sierpniu 2019 r. plan rozwoju Shenzhen przewiduje wzmocnienie pozycji miasta jako centrum dla międzynarodowych firm technologicznych.

Guangzhou (Kanton) będzie korzystać z obecnej roli międzynarodowego i największego w Chinach centrum handlu oraz przemysłu, z rozległą siecią transportową obejmującą port, linię kolejową i lotnisko. Ten węzeł transportowy ma pełnić funkcję zintegrowanego hubu transportowego w GBA.

GBA w 2035 r. ma być międzynarodowym centrum innowacji i technologii porównywalnym z San Francisco Bay Area, obszarem metropolitalnym Nowego Jorku czy Greater Tokyo Bay.

Pozostałe miasta w GBA też mają swoje specjalizacje. Dongguan jest głównym ośrodkiem produkcyjnym, bazą dla wielu dużych międzynarodowych firm. Wraz z Shenzhen będzie centrum zaawansowanych branż produkcyjnych na wschodnim brzegu rzeki Perłowej. Zhuhai jest ośrodkiem turystycznym, słynie z wysokiego standardu życia, ma rozwiniętą bazę przemysłową. Foshan ma wśród miast położonych w Guangdong największą liczbę miasteczek i specjalizuje się w produkcji elektroniki i mebli. Wokół miast Zhuhai i Foshan będzie rozwijana produkcja zaawansowanego technologicznie sprzętu. Zhaoqing jest ośrodkiem kulturalnym, rozwija sektor produkcyjny, ma bogate zasoby naturalne, w tym metali rzadkich. To miasto znane z przemysłu AGD i produkcji odzieży. Jiangmen staje się centrum logistycznym z kilkoma znaczącymi gałęziami przemysłu – motoryzacji, metalurgii i papiernictwa. Huizhou to jedno z najbardziej zielonych miast w Chinach, specjalizujące się w czystej energii, petrochemii, a także informacji elektronicznej.

Chiny w poszukiwaniu utraconej potęgi

Zdaniem prof. Alberta Hu z National University of Singapore, miasta wchodzące w skład GBA są komplementarne, a jeśli uda się wdrożyć zapisy Zarysu Planu Rozwoju, obszar ten będzie bardziej produktywny niż poszczególne miasta. Dotychczas w obszarze infrastruktury zrealizowano dwa duże projekty: most łączący Hongkong – Zhuhai – Makao oraz ekspresowe połączenie kolejowe między Guangzhou, Shenzhen a Hongkongiem. Pozwoliło to skrócić czas podróży z Hongkongu do Shenzhen do 18 minut, a do Guangzhou do 46 minut. W 2019 r. średnio ponad 640 tys. osób dziennie podróżowało z Guangdong lub Makao do Hongkongu. W planach jest budowa dwóch kolejnych mostów na rzece Perłowej, rozwój międzymiastowych połączeń kolejowych dużych prędkości i autostrad.

Chiny, Most Hong Kong-Zhuhai-Macau (©PAP)

Zarys Planu Rozwoju obejmuje także usługi finansowe. Zezwala na sprzedaż produktów finansowych w ramach transakcji transgranicznych (fundusze ubezpieczeniowe i inwestycyjne), rozszerza wykorzystanie renminbi poprzez udzielanie pożyczek międzybankowych, transakcje walutowe, terminowe, tworzenie instrumentów pochodnych. Przewiduje także integrację elektronicznych systemów płatności i utworzenie fintechów oraz insutechów. Oczekuje się, że Giełda Papierów Wartościowych w Hongkongu nadal będzie odgrywać kluczową rolę we wspieraniu przedsiębiorstw z Chin kontynentalnych. W planach jest rozwój regionalnego rynku private equity w Guangzhou (Kantonie), rynku kapitałowego w Shenzhen z tamtejszą Giełdą Papierów Wartościowych jako podstawą, a także rozwój nowej platformy usług finansowych w Makao dla podmiotów z krajów portugalskojęzycznych.

Region GBA wykorzystuje trzy różne waluty (dolar hongkoński, pataca Makao i chiński juan).

Od czasu publikacji Zarysu Planu Rozwoju działania na rzecz rozwoju GBA nabierają rozpędu. W marcu 2019 r. podjęto osiem kolejnych decyzji. Objęły m.in. subsydia podatkowe dla Hongkongu i zagranicznych specjalistów wysokiej klasy, którzy pracują w miastach GBA na kontynencie, aby zrównoważyć wyższe stawki podatków dochodowych. Stawka podatku dochodowego od osób fizycznych w Hongkongu wynosi 15 proc., a w Chinach kontynentalnych 45 proc. Wprowadzono więc system subsydiów podatkowych, zgodnie z którym obcokrajowcy oraz mieszkańcy Hongkongu i Makao pracujący w dziewięciu miastach GBA otrzymają dotację podatkową od lokalnych władz. Oznacza to, że będą płacić podatek dochodowy według stawki 15 proc.

Chiny, Pociąg Guangzhou-Shenzhen-Hong Kong (©PAP)

W listopadzie 2019 r. ogłoszono dodatkowych 16 decyzji przewidujących m.in.: środki ułatwiające mieszkańcom Hongkongu zakup nieruchomości, zdalne otwieranie rachunków bankowych oraz korzystanie z płatności mobilnych w dziewięciu miastach kontynentalnych, zapewnienie dzieciom mieszkańców Hongkongu i Makao, pracujących w prowincji Guangdong, takiego samego dostępu do edukacji, jaki mają miejscowe dzieci. To kolejne działanie ułatwiające mobilność pracowników po zniesieniu konieczności posiadania pozwoleń na pracę na kontynencie dla osób z Hongkongu i Makao. Ale nadal są bariery prawne w dostępie do rynku pracy w kontynentalnych Chinach dla pracowników niektórych sektorów, np. ochrony zdrowia.

Największym wyzwaniem jest integracja finansowa, ponieważ region GBA wykorzystuje trzy różne waluty (dolar hongkoński, pataca Makao i chiński juan) i podlega odrębnym systemom administracyjnym. 14 maja 2020 r. Ludowy Bank Chin wraz z władzami centralnymi przedstawił nowe wytyczne dotyczące wsparcia reformy finansowej w regionie GBA. Celem jest liberalizacja chińskiej kontroli nad walutami i przekazami walutowymi, aby zoptymalizować alokację zasobów finansowych w regionie. Promują wykorzystanie renminbi, wzmacniają rolę Hongkongu i Makao jako centrów finansowych, wprowadzają programy pilotażowe, takie jak reforma chińskich rachunków bankowych umożliwiająca łączenie wielu walut na jednym koncie. Wdrożenie tych wytycznych stworzy szanse dla firm działających w sektorach ubezpieczeń, papierów wartościowych i zarządzania majątkiem, a także z branży fintech, blockchain, big data i sztucznej inteligencji.

Chińczycy trzymają się mocno

GBA w opinii biznesu

KPMG China, HSBC i Hongkong General Chamber of Commerce (HKGCC) zleciły przeprowadzenie trzeciej już edycji badania biznesu i jego opinii o możliwościach i wyzwaniach stojących przed GBA. Dla 66 proc. badanych przedsiębiorstw bazą działalności jest Hongkong, 2 proc. – Makau; 8 proc. – Shenzhen, 5 proc. – Kanton, 5 proc. działa w innych miastach GBA, a 14 proc. poza GBA w Chinach kontynentalnych.

Głównym beneficjentem GBA będzie sektor technologii i innowacji, może być nim też sektor usług finansowych.

Badanie wskazało trzech kluczowych beneficjentów rozwoju GBA: technologie oraz innowacje, usługi finansowe, handel i logistyka. Według większości respondentów (56 proc.) i ponad 6 na 10 badanych przedsiębiorstw (61 proc.) z siedzibą w dziewięciu miastach GBA na kontynencie, głównym beneficjentem jest sektor technologii oraz innowacji. 42 proc. uważa, że będzie to sektor usług finansowych. Podobnie sądzi 67 proc. respondentów pochodzących z tego sektora. Zdaniem 35 proc. respondentów i 58 proc. wśród przedsiębiorstw z branży handlowej i logistycznej, GBA oznacza wymierne korzyści. Uważają, że skorzystają z ulepszonej infrastruktury zarówno w ramach GBA, jak i dzięki połączeniom z głównymi miastami w innych częściach kontynentalnych Chin.

Pandemia zmienia chiński model rozwojowy

Główne motywacje przedsiębiorstw do inwestowania w GBA to dostęp do większego rynku (73 proc.), bliskość partnerów biznesowych/klientów (57 proc.), dostęp do talentów (45 proc.), niższe koszty (29 proc.), lepsza infrastruktura transportowa (22 proc.), dostęp do gruntów (17 proc.), dostęp do finansowania (15 proc.), poprawa bezpieczeństwa cybernetycznego i prywatności danych (9 proc.) oraz dostęp do uniwersytetów (4 proc.). Ponad połowa (54 proc.) spośród badanych przedsiębiorstw zadeklarowała, że ma plany strategiczne uwzględniające wzrost zaangażowania inwestycyjnego i rozszerzenie zasięgu geograficznego swoich działań w ramach GBA jeszcze przed 2022 r. Zapewne jednak COVID-19 wymusi ich zmianę.

Firmy uczestniczące w badaniu dostrzegają również różne źródła ryzyka w związku z GBA. Prawie trzy czwarte (73 proc.) respondentów (zwłaszcza przedsiębiorstwa z siedzibą w Hongkongu lub w miastach spoza GBA na kontynencie) uznało, że kluczowym czynnikiem, niekorzystnie wpływającym na ich funkcjonowanie w regionie i na czerpanie korzyści z rozwoju GBA, mogą być niejasności regulacyjne związane z funkcjonowaniem GBA. Dla 42 proc. (głównie przedsiębiorstwa z Hongkongu) problemem jest transgraniczny przepływ kapitału, a dla 26 proc. (głównie przedsiębiorstwa z Makao): niestabilność/zmienność kursów wymiany.

Gra o Hongkong i Wielkie Chiny

Wyzwania

Jak zauważył prof. Chen Guanghan z Sun Yat-sen University w Guangzhou, wizja obszaru Greater Bay to znacznie więcej niż tylko most czy kolej. Jego zdaniem żaden kraj nigdy wcześniej nie próbował czegoś takiego, łącząc różne systemy podatkowe, walutowe, celne i prawne. Stworzenie w pełni zintegrowanego regionu w takich warunkach jest wyzwaniem.

A do tego dochodzą agresywne działania Chin w Hongkongu w ostatnim czasie. Protesty i demonstracje wyraźnie pokazały, że chińskie metody nie są akceptowane. Bez znalezienia rozwiązania będą generowały napięcia oraz spowalniały integrację z Chinami kontynentalnymi według wizji Pekinu, a tym samym problemem może być pełna realizacja koncepcji GBA.

Hong Kong (©Envato)

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

Trudno o alternatywę dla Hongkongu

Kategoria: Trendy gospodarcze
Hongkong znacznie stracił na reputacji i inwestorzy zaczynają rozglądać się za alternatywą dla tego Specjalnego Obszaru Administracyjnego (SAR). Ciekawą opcją zdaje się być Singapur – stabilniejszy, bardziej niezależny i mający liczne podobieństwa do Hongkongu. Są też inne miasta chińskie.
Trudno o alternatywę dla Hongkongu

Gra o Hongkong i Wielkie Chiny

Kategoria: Trendy gospodarcze
Masowe demonstracje mieszkańców na ulicach po raz kolejny zwróciły uwagę światowej opinii na liczący 7,5 mln mieszkańców Hongkong. To organizm pozornie mały, ale wiele znaczący, co widzimy po raz kolejny.
Gra o Hongkong i Wielkie Chiny

Polska dwóch prędkości

Kategoria: Analizy
W Polsce szybko rozwija się tylko pięć największych aglomeracji: warszawska, wrocławska, trójmiejska, poznańska i krakowska oraz 30 mniejszych ośrodków. Różnica w poziomie rozwoju i zamożności między tymi pierwszymi a pozostałymi powiększa się, a najbiedniejsze miejscowości zaczynają się „zwijać”.
Polska dwóch prędkości