Autor: Milena Kabza

Doktor nauk ekonomicznych, Departament Stabilności Finansowej NBP

MFW ostrzega przed wzrostem zadłużenia publicznego

W ocenie MFW kryzys pandemiczny będzie miał jeszcze większy negatywny wpływ na globalną gospodarkę niż początkowo sądzono. W jego rezultacie wzrośnie poziom zadłużenia publicznego i deficyt budżetowy w wielu krajach.
MFW ostrzega przed wzrostem zadłużenia publicznego

Gita Gopinath, główna ekonomistka MFW (CC BY-NC International Monetary Fund)

W najnowszej aktualizacji World Economic Outlook, Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) prognozuje głębszą recesję w 2020 r. i wolniejsze ożywienie w 2021 r. Według Funduszu pandemia wywołała bardziej negatywne skutki niż wcześniej przewidywano, a liczba zakażeń wzrosła w wielu gospodarkach wschodzących i rozwijających się od czasu opublikowania prognozy z kwietnia. MFW wezwał zatem do ściślejszej współpracy międzynarodowej w celu przeciwdziałania kryzysowi COVID-19 i jego konsekwencjom gospodarczym oraz ostrzegł, że recesja będzie miała długotrwały wpływ na poziom globalnej produkcji.

PKB na dużych minusach

Nowa prognoza MFW wskazuje, że globalna produkcja spadnie o 4,9 procent w 2020 r., czyli o 1,9 punktu procentowego poniżej prognozy z kwietnia. Ponadto oczekuje się, że PKB gospodarek rozwiniętych skurczy się w tym roku o 8 proc., a gospodarek wschodzących – o 3 proc. W 2021 roku MFW spodziewa się częściowego ożywienia, ze wzrostem PKB na świecie na poziomie 5,4 procent, jednak do końca przyszłego roku globalny PKB będzie o 6,5 punktu procentowego niższy niż na początku 2020 r. Prognozy zakładają łączne straty dla globalnej gospodarki w ciągu dwóch lat (2020–2021) w wysokości ponad 12 bln dol.

Kraje rozwinięte, w których spowolnienie gospodarcze będzie największe to Francja (-12,5 proc.), Włochy (-12,8 proc.), Meksyk (-10,5 proc.), Hiszpania (-12,8 proc.) i Wielka Brytania (-10,2 proc.). W Stanach Zjednoczonych spadek PKB w tym roku wyniesie 8 procent, a w Niemczech 7,8 procent. W 2021 r. tempo wzrostu gospodarek rozwiniętych wzrośnie do 4,8 procent, czyli około 4 procent poniżej poziomu z 2019 roku. Jedynym krajem, który uniknął tak negatywnych perspektyw wzrostu w tym roku są Chiny, gdzie wzrost PKB ma wynieść 1 proc.

Gospodarki wyciągane z zamrażarki

W przypadku gospodarek wschodzących przewiduje się, że gospodarka Indii skurczy się o 4,5 procent, gospodarki Brazylii i Meksyku zmniejszą się odpowiednio o 9,1 i 10,5 procent, a eksporterzy ropy – Rosja, Arabia Saudyjska i Nigeria – odnotują spadek PKB w wysokości odpowiednio 6,6, 6,8 i 5,4 procent w 2020 r.

Nowe prognozy wskazują także na ryzyko spowolnienia, a nawet odwrócenia procesu ograniczania ubóstwa i zwiększenia globalnej nierówności (część światowej populacji, która żyje za mniej niż 1,90 dol. dziennie, spadła w ostatnich latach poniżej 10 proc., z 35 proc. w 1990 r.), oraz opóźnienia konwergencji między rynkami wschodzącymi a gospodarkami rozwiniętymi.

Jednocześnie MFW zaznacza, że prognozy są obarczone dużą niepewnością. Ponad 75 procent krajów „otwiera się” w tym samym czasie, kiedy pandemia nasila się na wielu rynkach wschodzących i rozwijających się. Jednak w warunkach braku szczepionki siła ożywienia jest wysoce niepewna, a jego wpływ na sektory i kraje nierównomierny. Co więcej w przypadku wystąpienia scenariusza bardziej niekorzystnego, w tym drugiej fali zachorowań, wzrost gospodarczy na świecie nawet w przyszłym roku może być bliski zera.

W przypadku scenariusza bardziej niekorzystnego, w tym drugiej fali zachorowań, wzrost gospodarczy na świecie nawet w przyszłym roku może być bliski zera.

W gospodarce europejskiej pewne nadzieje na ożywienie gospodarcze dają ostatnie wyniki ankiety przeprowadzonej wśród przedsiębiorstw strefy euro, które wskazują na poprawę nastrojów w sektorze usług i produkcji. W szczególności wskaźnik klimatu biznesowego ifo w Niemczech wzrósł z 79,7 punktów w maju do 86,2 punktów w czerwcu, co stanowi najsilniejszy wzrost, jaki kiedykolwiek odnotowano, a niemiecki biznes „widzi światło na końcu tunelu”.

Zagrożona stabilność fiskalna

MFW ocenia, że kryzys spowodował utratę przez rządy dochodów i środków finansowych na wsparcie antykryzysowe, takich jak dodatkowe wydatki, pożyczki i gwarancje biznesowe, w wysokości ponad 10 bln dol. Ponadto ogłoszone na świecie działania w ramach polityki fiskalnej, mające na celu ograniczenie negatywnych skutków pandemii, wynoszą już w sumie prawie 11 bln dol. W rezultacie, w średnim terminie MFW oczekuje znaczącego wzrostu długu publicznego, który ma przekroczyć wartości zadłużenia z okresu powojennego. Globalny dług publiczny ma osiągnąć w tym roku rekordowy poziom 101 proc. PKB, co oznacza wzrost o 19 punktów procentowych rok do roku. Ponadto średni deficyt budżetowy na świecie ma wzrosnąć do 14 proc. PKB w 2020 r. – ponad trzy razy więcej niż rok wcześniej. W przypadku gospodarek rozwiniętych może być on bliższy 16,5 proc., czyli prawie pięciokrotnie więcej niż w 2019 roku.

Plan odbudowy europejskiej gospodarki napotyka na sprzeczne interesy

MFW zaleca, aby kraje opracowały trwałe ramy budżetowe w perspektywie średnioterminowej, uwzględniające m.in. poszerzenie bazy podatkowej i większą progresywność opodatkowania. Jednocześnie wskazuje, że obecny kryzys „stwarza okazję szybszego przejścia do bardziej produktywnego, zrównoważonego i sprawiedliwego wzrostu poprzez inwestycje w nowe technologie ekologiczne i cyfrowe oraz szersze sieci bezpieczeństwa społecznego”.

Słabnie handel

Jak podaje MFW, wybuch pandemii i jej konsekwencje doprowadziły do zmniejszenia wolumenu handlu światowego – w pierwszym kwartale tego roku skurczył się on o 3,5 proc. rok do roku. Stanowiło to odzwierciedlenie słabszego popytu, załamania w sektorze turystyki i transportu oraz zakłócenia łańcuchów dostaw. W ocenie Funduszu spadek ten dodatkowo zaostrzyły napięcia handlowe. W ostatnich miesiącach stosunki handlowe między Chinami i Stanami Zjednoczonymi uległy dalszemu pogorszeniu, a niektóre kraje zaczęły przenosić produkcję do krajów macierzystych. W tym roku prognozowane przez MFW zmniejszenie wolumenu handlu światowego wyniesie 11,9 proc., ale pełne oszacowanie wpływu COVID-19 na handel jest obecnie niemożliwe ze względu na braki w danych.

Rozjazd gospodarek i giełd

W reakcji na kryzys pandemiczny główne banki centralne na całym świecie złagodziły istotnie warunki finansowe poprzez obniżki stóp procentowych i zwiększenie swoich bilansów w sumie o ponad 6 bln dol. – m.in. poprzez zakupy aktywów oraz instrumenty kredytowe i płynnościowe. MFW podkreśla, że wysiłki banków centralnych przywróciły zaufanie na rynkach finansowych i pozwoliły rządom rynków wschodzących na pozyskanie funduszy po zawirowaniach rynkowych na początku tego roku. Jednak powstała wskutek tych działań rozbieżność między rynkami akcji a gospodarką realną powoduje, że warunki finansowe mogą nagle ulec pogorszeniu w przypadku spadków cen akcji i powrotu zaburzeń rynkowych.

Rozbieżność jest widoczna m.in. we wzrostach wycen na amerykańskim rynku akcji (indeks S&P 500 wzrósł o ponad 35 proc. od końca marca) i jednoczesnym, gwałtownym spadku zaufania konsumentów. Ta sytuacja wydaje się wynikać z oczekiwania przez inwestorów ciągłego i bezprecedensowego wsparcia ze strony banków centralnych. W ocenie MFW może to oznaczać widmo kolejnej korekty cen aktywów ryzykownych w przypadku zmiany nastawienia inwestorów, co stanowi zagrożenie dla ożywienia gospodarczego. Fundusz ostrzega również, że wysoki poziom zadłużenia przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, w połączeniu z niekorzystnymi warunkami i perspektywami gospodarczymi, oznacza ryzyko ich niewypłacalności i potencjalne straty kredytowe wpływające na odporność banków.

Jednak sumaryczna ocena ryzyka dla globalnej stabilności finansowej w krótkim okresie, przedstawiona w Global Financial Stability Report Update, niewiele zmieniła się od prognozy z kwietnia– ze względu na szybkie i zdecydowane krajowe działania antykryzysowe, które pomogły złagodzić wpływ pandemii na światowe perspektywy gospodarcze.

Opinie wyrażone przez autora nie reprezentują oficjalnego stanowiska NBP.

Gita Gopinath, główna ekonomistka MFW (CC BY-NC International Monetary Fund)

Otwarta licencja


Tagi


Artykuły powiązane

Im bogatszy kraj, tym długi będą większe

Kategoria: Oko na gospodarkę
Z 83,3 proc. do 96,4 proc. produktu krajowego brutto wzrośnie w tym roku z powodu koronawirusa, światowe zadłużenie publiczne brutto. Dług najbardziej powiększy się w krajach najbardziej rozwiniętych i najsilniej już zadłużonych. W Polsce, pomimo nowych wielkich wydatków, dług zmieści się w ustawowych ryzach.
Im bogatszy kraj, tym długi będą większe

Krótka historia gospodarek wschodzących

Kategoria: Trendy gospodarcze
Bilans zmian w gospodarkach wschodzących jest niejednoznaczny. Wzrósł ich udział w gospodarce globalnej, ich rynki stały się bardziej heterogeniczne, jednak nie dokończono wielu reform strukturalnych.
Krótka historia gospodarek wschodzących

Gospodarkę światową czeka osłabienie

Kategoria: Trendy gospodarcze
Globalna gospodarka znajduje się w fazie spowolnienia, a prognoza jej wzrostu w 2019 r. została obniżona do 3 procent, co stanowi najniższą wartość od czasu ostatniego kryzysu finansowego. Wzrost PKB jest nadal osłabiany zwłaszcza przez rosnące bariery handlowe i utrzymujące się napięcia geopolityczne.
Gospodarkę światową czeka osłabienie